Правилото го знаеше секој што барал американски пари: сакаш инвестиција од Силиконската Долина, се селиш во Силиконската Долина. Тројца дваесет и осумгодишници од Минхен го прекршија тоа правило и добија и едното и другото.

Фирмата се вика Furo и прави софтвер за индустриски системи за складирање енергија во батерии. За година дена од основањето собра 4 милиони долари (околу 3,4 милиони евра), претежно од американски инвеститори, и веќе има клиенти какви што многу постари фирми ги немаат – меѓу нив германските железници Deutsche Bahn.

Основачите Лена Софија Фос, Леони Вагнер и Симон Витнер студирале на Техничкиот универзитет во Минхен, па преку програма на минхенскиот Центар за дигитални технологии и менаџмент стигнале до Станфорд и Беркли. Работеле во Apple, Google X и во стартапи за вештачка интелигенција. Имале понуди за постојано вработување и визи за да останат.

Се вратиле.

„Моментално се движиме побрзо во Европа отколку што би се движеле ако останевме во САД“, вели Фос. И потоа го кажува тоа што ретко се кажува на глас пред американски инвеститор: „Тоа беше одлука да се вратиме во Европа не затоа што моравме, туку затоа што гледаме дека сега е подобро време да се гради енергетски стартап во Европа отколку во САД.“

Логиката не е патриотска, туку пресметковна. Проблемот што го решаваат – индустриски фирми со превисоки сметки за струја – е поостар во Германија отколку во Калифорнија, по години енергетски кризи една по друга. А клиентите и мрежата се тука. „Ако си компанија во рана фаза, најчесто сè зависи од твојата мрежа и од тоа колку си близу до клиентите“, вели Фос. Кога фирмата беше во американски акцелератор под старото име Lumera Energy, работата ѝ одеше потешко токму поради далечината.

Има и посурова сметка. „Ако ја споредите платата на инженер во САД со онаа во Германија, едноставно е многу поевтино“, вели Фос. Американските инвеститори се сомневале дали фирмата воопшто ќе најде луѓе за буџетот што го предвидела – а тој буџет во Германија е при самиот врв на платите. Квалитетот на кадарот, тврди таа, е ист, а луѓето се подостапни бидејќи нема иста конкуренција од големите технолошки фирми.

Ова не е приказна за раскин со Америка. Furo на хартија е регистрирана во Делавер, рундата ја предводеше американскиот TQ Ventures, а меѓу инвеститорите е и фондот на Шерил Сандберг. Основачите летаат за САД три-четири пати годишно. Формулата не е „остани дома“, туку „земи ги парите таму, гради го производот тука“.

И токму тука приказната почнува да звучи познато. Во Македонија секоја година заминуваат инженери со истите дипломи и истите понуди, и речиси никогаш не се враќаат со капитал зад себе. Разликата не е во талентот – разликата е во тоа дали постои мрежа што ќе те препорача до првиот клиент кога ќе се вратиш. Германците ја имаат таа мрежа преку универзитетите. Кој ја гради кај нас?