Измени на Законот за домување се доставени до Собранието, со предлог да се донесат по скратена постапка. Тие им даваат нов рок на граѓаните што со децении живеат во државни и поранешни општествени станови – до 31 декември 2027 година да поднесат барање за откуп, за пренос на правото на користење или за закуп.

Тоа е добрата вест. Лошата е во истиот закон, неколку членови подолу: кој нема да поднесе ништо, ќе биде иселен.

Постапката е опишана без многу украси. Лицето што нема да поднесе барање до 31 декември 2027 година ќе добие писмено известување дека е должно тоа да го стори заклучно со 31 март 2028 година. По истекот на тој рок – присилно иселување.

Кој е опфатен

Станува збор за граѓани што живеат во објекти доделени по разни основи: експропријација на имот, уривање на станбени згради, или затоа што нивните претходни домови биле руинирани и склони кон паѓање. Тие треба да имаат договор за времено користење потпишан пред 16 мај 1998 година.

Опфатени се и корисниците на општествени станови што не поднеле барање за откуп или закуп до 31 декември 2024 година. Многумина од нив, или членови на нивните домаќинства што останале во становите по смртта на носителот на правото, не ги искористиле претходните рокови – а дел воопшто немале правна можност да поднесат такво барање.

Значи, дел од луѓето што сега се пред закана од иселување, порано не смееле ни да поднесат хартија.

Четири категории според приходи

Новината е категоризацијата. Корисниците се делат во четири групи според вкупниот приход на заедничкото домаќинство:

Лица во социјален ризик – примачи на социјална или постојана парична помош. Лица со ниски приходи – до една и пол просечна нето-плата. Лица со просечни приходи – меѓу една и пол и две и пол просечни нето-плати. Лица со високи приходи – над две и пол просечни нето-плати.

Оваа поделба директно го одредува исходот. Луѓето во социјален ризик ќе можат да поднесат барање само за закуп на станот, под поволни услови. Останатите три категории имаат право и на закуп и на откуп. Кој прво склучи договор за закуп, подоцна може да поднесе барање и за целосен откуп – со што процесот на приватизација на овој станбен фонд трајно се заокружува.

Рокот е реален, информираноста не е

Логиката на законот е разбирлива. Не може еден станбен фонд вечно да се води како нерешен, а државата има право да знае кој живее во нејзин имот и под кои услови.

Само што секој претходен рок е доказ дека механизмот не функционира со самото објавување. Рокот до крајот на 2024 година истече, а стотици семејства не поднеле ништо. Некои затоа што не знаеле. Некои затоа што немале документи. Некои затоа што носителот на правото починал, а наследниците не знаеле што треба да прават.

Ако државата сака овој пат да заврши со откуп, а не со иселувања, тогаш работата не е готова со објавување во Службен весник. Работата е во тоа дали до секое од тие домаќинства ќе стигне известување што човек може да го прочита и да знае што точно да поднесе, каде и со кои документи.

Инаку, за дел од луѓето што живеат на исто место триесет години, 31 март 2028 година нема да биде рок. Ќе биде датум на селидба.