Јеменското бунтовничко движење Хути подготвува план да наплаќа такса за поминување на трговски бродови низ теснецот Баб ел-Мандеб. Не напад, не блокада – патарина. Една од најважните поморски рути на светот, онаа што го поврзува Црвеното Море со Аденскиот Залив, треба да добие наплатна рампа со сопствено регулаторно тело.

Иницијативата доаѓа откако Хутите на 20 јули прогласија сеопфатно поморско ембарго против Саудиска Арабија. Според информации на новинска агенција, идејата за такси се развила во текот на јули, кога делегација на Хутите го посетила Иран по повод погребот на ајатолахот Али Хамнеи. Регионални претставници тврдат дека иранските соговорници го поттикнале планот, по што ирански советници отпатувале во Јемен за да помогнат во поставувањето на телото што би ја наплаќало таксата.

Кинеските бродови не плаќаат

Според истите извори, кинеските трговски бродови би биле изземени од плаќање. Кина претходно водела директни разговори со Хутите за да обезбеди безбеден и непречен премин на своите бродови низ подрачјето. Значи системот не е слеп – има листа. А листа значи политика, не безбедност.

Целта, се тврди, е двојна: редовни патарини за меѓународните бродови и истовремен економски притисок врз Соединетите Држави и нивните сојузници. Избегнувањето на Баб ел-Мандеб значи пловење околу јужниот врв на Африка, што го продолжува патувањето до Азија за околу 34 дена. Тоа е повеќе од еден месец разлика за секој контејнер.

180 милиони долари месечно, според проценка на ОН

Тука бројката ја објаснува целата приказна. Според проценка на панел на Обединетите Нации од 2024 година, Хутите порано можеле да заработат до 180 милиони долари месечно од бродарски компании што плаќале за безбеден премин. Тие податоци не се независно потврдени, но покажуваат каков финансиски интерес стои зад најновиот план за официјални такси.

Со други зборови, ова не е нов бизнис – тоа е обид неформалниот харач да се преточи во институција. Разликата меѓу изнудување и патарина е само во тоа дали постои канцеларија што издава сметка.

Никој нема капацитет да го спречи

Меѓународните поморски сили моментално немаат доволно капацитет целосно да ги заштитат трговските бродови од можна примена на такви мерки. Западните дипломати признаваат дека нема значителна политичка волја за понатамошно зајакнување на воените патроли во регионот.

Баб ел-Мандеб е клучна алтернативна извозна рута за Саудиска Арабија, што значи дека евентуалната наплата дополнително ги зголемува безбедносните и економските ризици. Неодамнешниот напад врз саудиски танкер во близина на пристаништето Џизан, за кој Хутите преземаа одговорност, ја покажа ранливоста на овој коридор.

Останува прашањето кое ретко се поставува гласно: ако една вооружена група може да наплаќа за пловење низ меѓународни води, а никој нема волја да ја спречи – што точно значи слобода на поморскиот сообраќај? Или тоа е правило што важи само таму каде некој има капацитет да го спроведе?