Кина излезе со најдиректната трговска закана кон Европската Унија во последните неколку децении. Причината – предложениот „Industrial Acceleration Act” (IAA), нов индустриски закон што Брисел го форсира под името „Made in Europe”. Пекинг го оцени како „дискриминаторски” и предупреди дека ќе одговори со контрамерки. Превод: Европа се обидува тивко да ја исфрли Кина од сопствениот пазар, и Кина не игра.

Законот е претставен на 4 март 2026-та. Опфаќа три стратешки сектори – чиста технологија, автомобилска индустрија, и енергетски интензивни индустрии. Главната одредба – електричните возила што добиваат државна поддршка мора да имаат барем 70% компоненти (без батерии) произведени во ЕУ. Слично за челик, алуминиум и цемент – минимум содржина на нискојаглерод материјали од домашно производство.

Има и втор слој – задолжителна контрола на странските инвестиции над 100 милиони евра во стратешки сектори, ако доаѓаат од земји кои контролираат над 40% од глобалното производство во таа индустрија. Кина не е именувана експлицитно, но описот ја опишува совршено. Ова е законска формула за исфрлање на Кина без да се каже „исфрламе Кина”.

Економскиот контекст за Европа е катастрофален. Во последните две години (2024-2025) објавени се над 100.000 загуби на работни места во европската синџирска индустрија за автомобили. Кинеските компании, според OECD-а, добиваат државна поддршка четири до осум пати поголема во однос на приходите од нивните западни конкуренти. Цената на производство на батериски ќелии е 20-35% пониска во Кина. Европската индустрија едноставно не може да одржи чекор – и затоа Брисел реагира со закон.

Истовремено, ЕУ воведе царини на мали пакети од Кина (вредни до 150 евра) од 1 јули 2026-та. Над 90% од 4,6 милијарди пакети влезени во ЕУ во 2024-та биле од Кина. Тоа не е малку – тоа е канал на трговска размена со кој дефинитивно се поврзан и Балканот.

Кинескиот Министерство за трговија изјави дека законот содржи „бројни рестриктивни услови” и потенцијално крши принципи на СТО. Кина гледа на тоа како дискриминација, барање за пренос на интелектуална сопственост, и ограничување во јавните набавки. Тие три точки се основа за официјална жалба, што може да преточат во царински војни во есента 2026-та.

Балканот гледа на ова со посебно внимание. Во Македонија, Србија, Албанија – кинеските инвестиции во инфраструктура (мостови, патишта, фабрики) се значителни. Ако Брисел воведе механизам за блокирање на кинески инвестиции во ЕУ, тоа автоматски ги блокира и инвестициите на Балканот – бидејќи кандидати-земјите не можат да имаат поинаков механизам од финалната ЕУ структура. Тоа значи дека Скопје и Белград наскоро ќе мора да изберат – кинеска фабрика или ЕУ кофинансирање. Двете истовремено – не може. И тоа е сметката што не се дискутира на јавноста, но која ќе стасува до сите буџети.