Имала три години. Толку памети од Книн – колку што може да запамети трогодишно дете, што значи: не многу, но она што останало, останало засекогаш.

Новинарката Дејана Кљајиќ ја раскажа својата приказна за деновите околу 4 август 1995 година. Татко ѝ бил воено лице и ѝ порачал на мајка ѝ да тргне кон Србија пред нештата да се влошат. Тргнале со торба и со семеен албум со фотографии.

„Влеговме во колоната со торба и со албум со слики, не знаев каде ми е таткото”, вели таа.

Она што луѓето го носат кога немаат време да размислат

Албумот со фотографии. Не документи, не пари, не облека за зима. Албумот. Тоа е детал кој кажува повеќе за тој ден отколку која било бројка – луѓето грабнале не она што им треба, туку она без кое нема да знаат кои биле.

Границата ја поминале на 5 август, откако прво наишле на отпор при влезот. Потоа месец дена без информација дали таткото е жив. Стигнал до нив во Белград подоцна, а семејството се преселило во Апатин по неговото прераспоредување.

Приемот – делот што ретко се раскажува

Тука нејзиниот исказ станува понеудобен, затоа што веќе не е за војна туку за тоа што луѓето си прават еден на друг откако војната ќе застане.

„Начинот на кој нè примија граѓаните по ‘Олуја’ беше страшен. Многумина се однесуваа кон нас како кон пониска раса. Беше тешко, но истраавме”, вели Кљајиќ.

Ова не го кажува за некој далечен непријател. Го кажува за средината во која побегнала барајќи заштита. Триесет и една година подоцна, тоа е делот што најмалку се спомнува во годишнините, во говорите и во политичките изјави од двете страни. Полесно е да се брои кој бил во право отколку да се признае како биле пречекани оние што стигнале.

Балканот ја знае оваа сцена напамет

Колона на пат. Семејство поделено. Месец дена без вест. Потоа нова адреса и нов почеток, со тоа што „новиот почеток” во пракса значи дека си дојден однекаде и дека тоа некому ќе му пречи.

Кљајиќ операцијата „Олуја” ја опишува како злосторничка акција насочена кон протерување на Србите. Тоа е нејзина оценка, изречена од човек кој бил во таа колона. Историчарите, судовите и политиките и понатаму се расправаат околу термините. Нејзиниот исказ не бара дозвола од тие расправии.

Таа вели дека родителите ја одвеле кон подобар пат и ѝ помогнале да изгради карактер. Убав крај на еден личен исказ. Но прашањето што останува не е за неа – таа се снашла. Прашањето е зошто на секои неколку години на овој простор некое дете повторно влегува во колона, и зошто оние што ги примаат тие колони толку често се однесуваат како да е тоа туѓ проблем.