Во изборната 2025 година 63 општини во Македонија поделиле 4.056.482 евра на своите жители во вид на разна финансиска помош и дотации. Тоа е за речиси еден милион евра повеќе од 2024 година, покажува најновото истражување на Центарот за граѓански комуникации.

Милион евра повеќе, во годината со локални избори. Може да е совпаѓање. Може и да не е, а никој нема да го провери, затоа што ниту еден закон не бара тоа да се проверува.

92 различни основи, ниту едно заедничко правило

Помошта е доделена по дури 92 различни основи – од прво дете, првооделенци, средношколци, матуранти и млади, до лица во социјален ризик и пензионери. Опфатени се 58.290 граѓани, речиси 13 илјади повеќе отколку претходната година.

Поединечните износи стигнуваат до 100.000 денари за склучување брак и до 200.000 денари за изработка на фасада. Токму тие две ставки покажуваат колку слободно се движи оваа категорија трошење: една општина ти дава пари за да се венчаш, друга за да ја избоиш зградата.

Разликите се уште поголеми кога ќе се спореди истата категорија. За новороденче општините исплаќаат од 3.000 до 30.000 денари – десеткратна разлика во зависност од тоа каде живееш. За прваче износот се движи од 2.000 до 8.000 денари. Секоја локална самоуправа има свои правила, називи, критериуми и постапки. Од Центарот за граѓански комуникации констатираат дека речиси нема општини што делат помош по идентични основи, освен можеби за првачиња и новороденчиња.

Каде отишле најмногу пари

Најмногу средства исплатиле скопските општини Аеродром со 552.387 евра и Центар со 507.481 евро – секоја поединечно над половина милион. Следат Кисела Вода со 461.989 евра и Гази Баба со 415.172 евра. По број корисници водат Гази Баба и Кисела Вода, со по повеќе од 10.000 опфатени граѓани.

Реалната сума е сигурно поголема од 4 милиони евра. Град Скопје, Чаир и Сарај не одговориле на барањата за информации од јавен карактер – па нивните исплати воопшто не влегле во пресметката.

Прашањето што остана отворено

Од Центарот за граѓански комуникации го поставуваат најнезгодното прашање од целото истражување: дали општините воопшто имаат ингеренции да доделуваат вакви видови помош, особено кога секоја применува различни правила, процедури, износи и категории корисници.

Тоа не е формалистичка забелешка. Кога нема ниту заедничка основа, ниту заеднички износ, ниту заеднички критериум, тогаш одлуката кој добива и колку е целосно во рацете на локалната власт. Во изборна година тоа е моќ што нема поголема контрола од добрата волја на оној што ја има.

Никој не тврди дека 4 милиони евра се потрошени незаконски. Тврдењето е поедноставно и потешко за одбрана: никој и не знае по што точно се потрошени, бидејќи 63 општини користат 92 различни основи, а три од најголемите не сакаат да кажат.