Милош Пејатовиќ сакал да работи како помошник-келнер на Корчула. Наместо летна сезона на Јадранот, доби решение за протерување, седум дена да замине доброволно и тригодишна забрана за влез во Хрватска. Причината? Објави на Инстаграм.

Приказната се одвива уште од крајот на 2019 година, но конечната точка ја стави Уставниот суд на Хрватска дури сега, отфрлајќи ја неговата жалба. Хрватското Министерство за внатрешни работи го одбило барањето за работна дозвола откако безбедносно-разузнавачката агенција СОА проценила дека овој српски државјанин претставува закана за националната безбедност и јавниот ред.

Според властите, Пејатовиќ објавувал содржини на Инстаграм од позиции што ги окарактеризирале како „великосрпски” – објави што, како што тврдат, заканувале со насилство против територијалниот интегритет и уставниот поредок на Хрватска и можеле да ги нарушат меѓуетничките односи.

Пејатовиќ се бранеше дека не е никаква безбедносна закана и ја оспоруваше законитоста на постапката. Но неговиот најсилен аргумент не беше за содржината на објавите – туку за нешто што секој граѓанин на Балканот би требало да го разбере: тој немал пристап до тајните информации врз основа на кои е оценет како закана. Како да се браниш од доказ што не смееш да го видиш?

Тајниот доказ и правото на одбрана

Уставниот суд не се согласи. Пресуди дека управните органи и пониските судови имале доволно основа за своите одлуки, дека Пејатовиќ бил запознаен со образложението и имал можност да одговори. За ограничениот пристап до тајните податоци на СОА, судот заклучи дека тоа не го повредило правото на правично судење – зашто управните судови ги прегледале тие материјали и ја потврдиле одлуката на министерството.

Со тоа Уставниот суд ги потврди претходните одлуки на Управниот суд во Сплит и на Високиот управен суд. Правно – случајот е затворен.

Но прашањето што останува е поголемо од еден келнер и една сезона. Каде е границата меѓу заштитата на државата и правото на човек да види од што се брани? Балканот има долго и болно искуство со држави што знаат сè за граѓанинот, а граѓанинот не смее да знае ништо за нивните досиеја. Кога тајна служба тврди дека некој е закана, а доказот останува под клуч – на судовите им паѓа тежок товар: да веруваат, или да проверат. Овој пат избраа да веруваат.