Дигиталното евро доаѓа до 2029: ќе можат ли да го користат и Македонците – и кој ќе гледа во него?

Европската Унија влезе во завршна фаза од воведувањето на дигиталното евро, кое треба да стане реалност до 2029 година. И иако звучи како тема резервирана за еврозоната, прашањето е директно и за нас – дали ќе може да го користат и Македонците?

Дигиталното евро е дигитална верзија на постојната валута, издадена и гарантирана од Европската централна банка. Не доаѓа да ги замени готовината и банките, туку да ги дополни. Целта е појасна отколку што изгледа – да се намали зависноста на Европа од странските, главно американски платежни системи, кои денес владеат со над 60 проценти од картичните трансакции.

За Македонија, велат, прифаќањето е „практично неизбежно”. Домашните банки најверојатно ќе станат посредници преку кои граѓаните ќе пристапуваат до дигитални паричници преку мобилни апликации. Придобивките би биле опипливи: побрзи и поевтини меѓународни трансакции, поедноставно плаќање при патување, побрзи трансфери на пари од странство и пониски трошоци за извозните компании.

Паралелно, и Македонија размислуваше за свој дигитален денар. Во 2024-та премиерот го нарече тоа „засега само идеја”, иако со оптимизам дека земјава би можела да предводи во регионот, а Народната банка почна прелиминарна анализа уште во 2022-та.

Прашањето што останува е она што секогаш се крие зад технолошкиот напредок: кој ќе ги контролира податоците? Дигиталните пари значат и дигитална трага за секоја купена кафе. Удобноста е реална, но и ризикот од тоталниот надзор е реален. Пред да трчаме по новата валута, вреди да прашаме – кој ќе гледа во неа додека ние плаќаме?