Охрид не заврши на црната листа. На 48. сесија на Комитетот за светско наследство во Бусан, УНЕСКО одлучи Охридскиот Регион засега да не биде впишан на Листата на светско наследство во опасност – и наместо тоа, на Македонија и Албанија им остави уште пет години да ги спроведат препораките за заштита. На прв поглед, добра вест. Но добра вест не е.

Затоа што петте години не се победа. Тие се одложување на најсериозната мерка што УНЕСКО ја применува – и веројатно последната опомена пред неа. Работните документи подготвени пред расправата беа јасни: условите за впишување на листата во опасност и понатаму се исполнети, а нацрт-одлуката токму тоа го предлагаше. Исходот се сврте дури откако беше поднесен амандман на самата сесија, и мнозинството членки решија да ѝ дадат уште еден рок на државата.

Бројката што кажува сѐ

Во Охридскиот Регион денес се зборува за 4.847 дивоградби. Тоа не е бројка што паднала од небо – тоа е резултат на години во кои институциите гледаа настрана додека никнуваа илјадници нелегални објекти покрај најзаштитеното езеро во земјава. А доказот дека државата не си ја врши работата не е апстрактен: од 2019 до 2024 година биле издадени 456 конечни и извршни решенија за уривање. Спроведени – ниту едно.

Значи, имаме закон, имаме решенија, имаме печати и потписи. Немаме само едно – волја тоа да се изврши. Изјавите дека дивоградбите „треба да се рушат на законски начин” звучат разумно, но доаѓаат предоцна. Вистинското прашање не е како да се урива, туку зошто воопшто беше дозволено да се гради. Владеењето на правото не почнува со булдожер – тоа почнува со тоа никој да не смее да ѕида таму каде што не смее.

Проблемите што го носат Охрид кон работ се одамна познати и УНЕСКО ги повторува повеќе од една деценија: неконтролирана урбанизација, притисок од туризмот, отпадни води, загадување, недоволна координација меѓу двете држави што го делат езерото. Особено чувствителни остануваат крајбрежјето, Студенчишкото Блато и старото градско јадро. Секоја сесија – истите забелешки. Секоја сесија – нов рок.

Статусот на светско наследство не е вечен и не се подразбира. Тој се заслужува со управување, а токму управувањето очигледно недостасува. Ако и овие пет години завршат во комисии, административни процедури и пригодни говори како претходните, тогаш нема да има кого да обвинуваме освен самите себе. Охрид не бара нови стратегии. Бара некој конечно да ги изврши тие 456 решенија што со години собираат прашина во фиока.