Премиерот Христијан Мицкоски најави дека цената на струјата за домаќинствата од јануари би можела да остане непроменета, а дека Владата прави напори и за нејзино намалување. Истовремено увери дека претстојната зима ќе помине без енергетски шокови и без нарушување на снабдувањето.

Неговите аргументи се конкретни: акумулациите се на околу 50 отсто, во тек се ремонти на термоелектраните, грејната сезона се очекува да почне меѓу 2 и 5 ноември, а договорот за јаглен со Косово би можел да ги намали трошоците на домашното производство. За природниот гас порача дека Македонија не е голем потрошувач, па и покрај можните поскапувања на европскиот пазар, ефектот кај нас би бил мал. Резервите на нафта и деривати, според него, се на солидно ниво.

Најава не е одлука

Ова е клучната разлика што вреди да се држи на ум. Она што беше кажано е политичка и економска најава – не донесена тарифа. Мицкоски посочува дека се прават пресметки и дека се разгледува методологија што би овозможила пониска крајна цена, но методологија што се разгледува сè уште не е методологија што е усвоена.

Цената што ја плаќа домаќинството не зависи од една владина одлука. Во неа влегуваат цената на набавената енергија, домашното производство, трошоците за пренос и дистрибуција, загубите во мрежата, работата на универзалниот снабдувач и регулаторните одлуки. Владата може да влијае на дел од тоа. На берзанските цени – не може.

Поевтинување или префрлен товар?

Тука е прашањето што ниту една најава не го одговара. Пониска сметка е добра вест само ако нејзината цена не се префрлила на друго место. Ако ниската тарифа се одржува преку финансиска поддршка за енергетските компании, тогаш дел од трошокот повторно го плаќаат граѓаните – само посредно, преку буџетот.

Вистинско и трајно поевтинување бара поголемо домашно производство, намалување на техничките загуби, навремено одржување на капацитетите, инвестиции во обновливи извори и складирање, и транспарентни набавки. Без тоа, секоја поволна цена останува изложена на пазарни и на политички промени.

Тестот доаѓа по Нова година

Најавата дека нема да има енергетски шокови создава чувство на сигурност. Но чувството не е сметка. Најважната информација нема да биде политичката изјава, туку конечната одлука за тарифите и износот што граѓаните ќе го видат во сметките по Нова година.

Особено ранливи се домаќинствата со пониски приходи и оние што струјата ја користат како главен извор за греење. За нив разликата од неколку проценти не е статистика – тоа е дали ќе се грее целиот стан или само една соба.