Седум пати од 2015 година наваму. Толку пати словенечката претседателка Наташа Пирц Мусар се нашла на исти патнички списоци со својата најблиска пријателка на пат за Русија. Едно од тие патувања траело од 26 декември 2021 до 7 јануари 2022 година – помалку од два месеца пред Русија да ја започне целосната инвазија врз Украина.

Приказната ја отворија словенечкиот „Дневник” и австриската новинска агенција АПА, а потоа ја подигна и германскиот „Франкфуртер алгемајне цајтунг”, кој отворено праша што толку често барала Пирц Мусар во Русија. Кабинетот на претседателката одговори дека станува збор за приватни туристички патувања и потсети дека пред мандатот таа посетила над 80 држави. Одговорот е точен и сосема легален. Прашањето сепак останува.

Пријателка со руско државјанство и еден поранешен разузнавач

Вистинскиот јазол не се самите патувања, туку кој патувал со неа. Викторија Криволуцка, руско-словенечка државјанка и, по описот на самата претседателка, нејзина најблиска пријателка речиси дваесет години, со години била во врска со Роман Јеглич – човек кој во почетокот на деведесеттите бил заменик-директор на словенечката Безбедносно-информативна служба, претходничка на денешната СОВА.

Според истражувањето, Криволуцка и Јеглич во 2009 година биле пријавени на иста адреса во сибирскиот Краснојарск. Криволуцка потврди дека биле пар додека обајцата работеле за претставништва на словенечки фирми таму, но тврди дека тогаш ништо не знаела за неговото разузнавачко минато и дека со него нема контакт најмалку петнаесет години. „Дневник” открил и дека во 2010 година таа станала прокуристка на фирмата „Руска дача”, чиј сопственик е Алеш Мусар, сопругот на претседателката.

Службата смири, но не објасни

СОВА се огласи за првпат поконкретно и соопшти дека при безбедносната проверка на Криволуцка во 2016 година, кога добила словенечко државјанство, не утврдила безбедносно релевантни околности. Додаде и дека подоцна не била запознаена со дополнителни околности што би ја смениле таа проценка.

Со тоа службата го потврди клучниот дел од одбраната на претседателскиот кабинет – дека Пирц Мусар од почетокот на мандатот во декември 2022 година не добила никакво предупредување. Но забележете што точно кажа СОВА: дека во 2016 година не нашла ништо. Не дека нема што да се најде, туку дека таа тогаш не нашла. Разликата меѓу двете формулации е цела една разузнавачка служба.

Кој е човекот околу кој се врти сето ова

Јеглич не е случајно име во словенечката јавност. Како началник на службата за сузбивање криминал во 1988 година тој ја потпишал кривичната пријава што довела до апсењето на денешниот премиер Јанез Јанша во аферата ЈБТЗ – процес што стана еден од настаните околу кои се мобилизира словенечката јавност против тогашните југословенски власти. Од 1991 до 1993 година бил заменик-директор на ВИС, а по судири во службата средината на деведесеттите заминал во Русија, каде работел како претставник на словенечки компании, меѓу другото и на Горење.

Податоци од резервации на летови од 2007 и 2008 година укажуваат дека имал и руско државјанство. „Дневник” сепак нагласува дека во достапните бази нема директни докази за негова поврзаност со руските разузнавачки служби, а неговиот некогашен претпоставен Миха Брејц изјави дека таквата можност не му изгледа веројатна.

Од сообраќајка до уставно обвинение

Целата приказна не тргна од новинарска истрага, туку од сообраќајна несреќа. На 31 јули, при враќање од Хрватска, во тунелот Кастелец се судри возилото во кое патувала претседателката. Пирц Мусар си ја скрши клучната коска, една од сопатничките беше потешко повредена – а Криволуцка беше една од двете пријателки во полициското возило. Оттаму се отвори прашањето дали блиска пријателка со руско државјанство претставува безбедносен ризик.

Поранешниот уставен судија Петер Јамбрек говореше за можни уставно-правни прашања и за уставно обвинение, но потоа изрично демантираше дека самиот пишува такво обвинение. За постапката би требало предлог од најмалку 30 пратеници, па потоа и мнозинство во парламентот – што значи дека засега ова е политичка тема, не правна.

И што останува на крајот

ФАЗ заклучува дека засега ништо од објавеното не укажува дека Пирц Мусар сторила нешто противзаконско. Нема објавени докази ниту дека Јеглич бил поврзан со руските служби, ниту дека Криволуцка претставувала безбедносен ризик за Словенија. Тоа е важно и мора да се каже гласно, бидејќи разликата меѓу сомнеж и доказ е она што ја дели новинарската истрага од хајката.

Но постои и втора работа што исто така мора да се каже. Државен врв, приватни патувања во Москва во месеците пред најголемата војна во Европа од 1945 година наваму, и служба која вели дека проверила еднаш, пред десет години. Ниту едно од тие три нешта не е кривично дело. Заедно, сепак, се доволна причина некој да праша – и словенечката јавност праша. Прашањето сега не е дали претседателката прекршила закон, туку дали безбедносната проверка од 2016 година воопшто е сè уште мерка за нешто во 2026 година.