Метеоцунами го тресат Јадранот ова лето: Морето што сите го делиме испраќа сигнал

Морето наеднаш се повлекува, пристаништето се празни за десет минути, а потоа водата се враќа со сила. Ова лето Јадранот се однесува необично – метеоцунами се појавија еден по друг во низа места, а климатолозите велат дека тоа не е нормално. Морето што го делиме сите на овој брег испраќа сигнал што вреди да се слушне.

Метеоцунамито не е обичен цунами. Кај класичниот цунами виновник е земјотресот; кај метеоцунамито, виновно е самото небо – нагли атмосферски промени што предизвикуваат осцилации на морското ниво. Океанографот Мирко Орлиќ го објаснува механизмот со слика од детството: „Во вистинскиот момент, движењето на телото ја зголемува амплитудата на нишалката секој пат. Слично е и со метеоцунамито.”

Кога брзината на атмосферскиот бран ќе се совпадне со брзината на морскиот бран, засилувањето е десеткратно. Ако при доаѓањето до брегот периодот на бранот се поклопи со природното осцилирање на заливот, следи уште едно десеткратно засилување – и еден нарушен сантиметар се претвора во бран од неколку метри. Најголема опасност не се самите бранови, туку моќните струи додека морето се повлекува. Пристаништето може целосно да се испразни за десет минути, пред водата да навали назад.

Бројката што загрижува е фреквенцијата. Каталогот на метеоцунами што Орлиќ го создал покажува дека вакви појави обично се случуваат еднаш годишно или поретко. А сега, во само осум дена, метеоцунами се појавија во низа места на брегот. „Три дена со метеоцунами во рок од осум дена, додека вообичаено се случуваат еднаш годишно или поретко. Ова јасно покажува дека нешто необично се случува ова лето”, предупредува Орлиќ.

Причината, велат науката, се вика климатска промена. Разликата во температурата меѓу Арктикот и екваторот слабее, млазните струи забавуваат, а атмосферските бранови стануваат побавни и понагласени. Тоа не е далечна теорија за поларните мечки – тоа е море што секое лето го гледаме од нашите плажи, само сега се однесува поинаку отколку што помниме.

Јадранот не е хрватско или црногорско или албанско море – тој е заеднички. Кога тој почнува да се однесува непредвидливо, приказната се однесува на секого што планира лето на овој брег. И додека науката трпеливо ги мери брановите, останува старото прашање: колку сигнали ни се потребни пред да престанеме да се преправаме дека климата е нечиј туѓ проблем?