Пензиите растат од септември: 607 денари за едни, 2.830 за други, и дупка од 19 милијарди во Фондот

Пензиите растат од септември, но овој пат не сите ќе добијат исто. Се враќа процентуалното усогласување, а тоа значи дека постариот со 20.228 денари ќе добие околу 607 денари повеќе, додека оној со највисоката пензија од 94.332 денари ќе добие околу 2.830 денари. Разликата не е грешка во пресметката – тоа е самата логика на системот.

Зошто токму околу три проценти

Одговорот е во таканаречената швајцарска формула. Според членот 37 од Законот за пензиското и инвалидското осигурување, пензиите се усогласуваат двапати годишно, во март и во септември. Половина од пресметката доаѓа од растот на просечната плата, половина од растот на трошоците на живот.

За септемвриското усогласување се споредуваат првите шест месеци од 2026 година со второто полугодие од 2025. Просечната нето-плата пораснала за околу 4,75 проценти, а трошоците на живот за околу 1,17 проценти. Внесени во формулата, тие даваат 2,96 проценти. Значи платите се моторот на ова зголемување, инфлацијата има значително помал придонес. Конечниот процент сè уште треба официјално да се утврди.

Премиерот Христијан Мицкоски го најави усогласувањето како редовно, во согласност со законот, и порача дека точниот износ ќе биде познат наскоро. Во изминатите две години пензионерите добиваа линеарни покачувања од по 7.000 денари.

Кој колку добива

Ако стапката биде три проценти, пензија од 20 илјади денари добива 600 денари повеќе, од 25 илјади – 750, од 30 илјади – 900, од 40 илјади – 1.200, а од 50 илјади – 1.500 денари. Највисоката пензија во земјава ја имаат само осуммина луѓе. Тие ќе го добијат најголемиот номинален раст.

Тука е и суштинската разлика во однос на линеарните покачувања: тогаш сите добиваа ист износ, сега секој добива ист процент од својата пензија. Кој имал повеќе, добива повеќе. Тоа може да се брани како праведно – оној кој уплаќал поголеми придонеси добива повеќе – но за пензионерот со 20 илјади денари разликата меѓу 600 и 7.000 денари не е апстракција.

Сметката на Фондот

Во земјава има над 350 илјади корисници на пензија, а само во првата половина од годинава нивниот број се зголемил за 1.876 лица. Тоа само по себе значи дополнителни расходи, уште пред да се пресмета новото усогласување.

Проблемот е што ПИОМ не ги покрива своите расходи само од придонесите. Според ревизијата на Државниот завод за ревизија за 2024 година, приходите од придонеси пораснале за 14 проценти, на 71,4 милијарди денари. Расходите за пензии, пак, надминале 90,2 милијарди. Дупката ја крпи државниот буџет.

Токму затоа неодамна беа пренасочени околу 4,75 милијарди денари, односно 77,2 милиони евра, акумулирани во Агенцијата за вработување, во функција на пензискиот фонд. Придонесот за пензиско осигурување се зголеми од 18,8 на 19,9 проценти, а оној за невработеност падна од 1,2 на 0,1 процент. Вкупната стапка остана 28 проценти – сумата иста, распоредот поинаков.

Директорот на ПИОМ, Никола Мемов, вели дека придонесите тековно се прибираат, трансферите од буџетот се редовни и пензиите се исплаќаат навреме. Но и тој признава дека системот има структурни проблеми и дека се потребни реформи. Посочува и дека за здравственото осигурување на пензионерите годишно се издвојуваат околу 13,5 милијарди денари, односно 220 милиони евра, и отвора прашање дали тој товар треба и понатаму да виси на пензискиот фонд.

За септември сметката е јасна. Прашањето кое не се поставува гласно е како ќе изгледа истата сметка за десет или дваесет години, кога корисниците ќе бидат уште повеќе, а придонесите ќе ги плаќаат уште помалку луѓе.