Министерката за образование и наука Весна Јаневска денес имаше две пораки. Првата беше упатена кон наставниците: „Тие се безбедни, не треба да мислат на платите, платите ќе се покачуваат секоја година. Следната година во март повторно ќе бидат покачени платите на наставниците.“

Втората беше упатена кон реалноста, и таа звучеше поинаку.

Бројките се веќе тука

Според податоците на МОН, годинава има околу 3.000 првачиња помалку од лани. Дваесет и шест подрачни училишта привремено се затвораат. Вкупно 148 училишни објекти се без ученици. Во учебната 2026/2027 година ќе има 433 паралелки помалку – 222 во основното и 211 во средното образование.

Тоа не се бројки од проекција за 2035 година. Тоа е првиот училиштен ден оваа недела.

Јаневска ја брани оптимизацијата со аргумент кој има смисла: не е добро мала група деца од пет до девет години да живее изолирано во едно училиште, затоа што така не се социјализираат со други деца. Поголемите групи носат подобри услови – смарт табли, таблети, повеќе врсници.

Аргументот е точен. Тој едноставно не е одговор на прашањето зошто децата ги нема.

Договорот со СОНК е реален, но временската рамка е долга

Покачувањата се дел од договорот со СОНК за раст од 46 отсто до 2028 година. Почнаа со 5 отсто во октомври 2024, продолжија со 7 отсто во март 2025 и 7,5 отсто оваа година. Следното е во март 2027.

Значи, во моментов кога министерката вели дека наставниците се безбедни, следната исплата на тој ветен раст е шест месеци подалеку, а бројот на паралелки се намалува веднаш. Наставник во подрачно училиште кое влегува во мирување ја слуша реченицата „платите ќе растат“ додека гледа во празна клупа.

Од Министерството велат дека реформите ќе дадат резултати најрано за пет до шест години, а оптимално за девет до десет.

Она што не се кажува

Оптимизацијата е одговор на демографија, не причина за неа. Никој од МОН не објаснува што прави државата за да ги задржи семејствата што ги носат тие 3.000 први одделенија со себе кога заминуваат.

Затворањето на училиште е административна одлука. Иселувањето на едно семејство е серија поединечни одлуки за плата, здравство и иднина. Оптимизацијата ги подредува клупите на бројот на деца. Прашањето кое остана без одговор денес е кој работи на бројот на деца.