Литванскиот парламент направи прв чекор кон бришење на членот 137 од Уставот – одредбата што денес забранува оружје за масовно уништување и воени бази на други држави на литванска територија. За измената гласаа 99 пратеници, против беа 13, а петмина беа воздржани. Одговорот од Москва стигна пред да се слегне прашината.

Алексеј Журављов, прв заменик-претседател на Комитетот за одбрана во руската Државна дума, побара удар со ракетата „Орешник“ или со дронови со долг дострел врз локациите каде што би биле поставени лансерите, доколку во Литванија биде распоредено нуклеарно оружје. „Треба да се реагира крајно остро – не со дипломатски ноти и предупредувања“, изјави тој за руски медиум. „Изгледа дека Западот друг јазик воопшто не разбира.“

Важно е да се прочита и ситниот печат: ова е став на висок член на думскиот комитет, а не објавена одлука на руското државно раководство. Но не е ни осамен глас. Портпаролот на Кремљ Дмитриј Песков порано овој месец изјави дека евентуалното распоредување нуклеарно оружје, наместо да ја зголеми безбедноста на Литванија, би ја направило цел на руските нуклеарни сили. Заменик-претседателот на Советот за безбедност Дмитриј Медведев на 11 септември отиде подалеку – Литванија, рече, во случај на воен судир со Русија би можела „да исчезне од картата на светот“.

Вилнус ја користи спротивната логика. Заменик-министерот за одбрана Каролис Алекса вели дека укинувањето на забраната не ја зголемува опасноста од руски напад, туку испраќа посилен сигнал за одвраќање. „Тоа е легитимно средство за одвраќање со кое го чуваме својот суверенитет“, рече тој, нагласувајќи дека измената сама по себе не значи дека американски или други нуклеарни бомби веднаш ќе стигнат во земјата. Во време на мир, вели, таков план засега не постои. Пратеникот Лауринас Касчиунас објаснува дека сегашната одредба оди толку далеку што сојузнички авион или брод со нуклеарно оружје не би можел да ја користи литванската територија онака како што е дозволено во другите држави од регионот.

До крајот има уште долг пат. Промената мора да се потврди уште двапати, со тримесечен размак меѓу гласањата, и секој пат со најмалку 94 гласа од вкупно 141 пратеник. Првото завршно гласање е планирано за октомври, а конечното усвојување за јануари 2027 година. Во позадина стои и написот на Financial Times од јуни дека САД размислуваат за распоредување нуклеарни капацитети во дополнителни членки на НАТО во Европа, вклучително Полска и балтичките земји. Литванските власти потврдија дека учествуваат во тие разговори.

Географијата ја објаснува нервозата. Литванија се наоѓа меѓу рускиот Калининград и Белорусија, каде што Русија веќе распореди тактичко нуклеарно оружје. Истиот ден кога парламентот гласаше, претседателот Гитанас Науседа објави дека кон земјата тргнала нова ротација американски војници – САД од 2019 година таму главно држат оклопен баталјон од околу илјада војници.

Балканот од своја историја знае каква е положбата на мала држава на линијата меѓу блоковите – Југославија со децении ја градеше својата политика врз тоа да не биде ничија. Литванија го бира спротивниот одговор: целосно влегување под нуклеарниот чадор. Дали тоа ја прави побезбедна, или само поголема мета на картите во Москва, ќе се дознае дури кога никој не би сакал да го дознае.