Уставниот суд со пет гласа „за“ и три „против“ одлучи да не поведе постапка за одредбите од Изборниот законик со кои се делат парите и медиумскиот простор за платено политичко рекламирање. Правилата остануваат какви што се. А меѓу тројцата што гласаа против е и самиот претседател на Судот, Дарко Костадиновски, кој јавно рече дека тие одредби ги смета за неуставни.

Иницијативите ги поднесоа Левица и Демократи (предметите У.бр.144/2025 и У.бр.145/2025). Оспорени беа делови од членовите 75-ѓ, 76-д и 78-а – оние според кои државните пари за изборно рекламирање се делат според резултатите од претходните избори. Судот веќе расправаше за истото на 8 јули, но тогаш немаше доволно мнозинство и предметот остана да виси.

„Пресудена работа“

Мнозинството судии се повика на res judicata – пресудена работа. Во 2023 година, по иницијатива на Павле Трајанов, Судот веќе оценил дека освоените гласови се објективен критериум и дека Собранието има право самото да ги уредува правилата за медиумското претставување на партиите. „Некои од судиите останаа конзистентни на претходно заземениот став“, изјави Костадиновски по седницата.

Тој самиот не остана конзистентен со мнозинството, туку со своето издвоено мислење од пред три години. „По мое длабоко убедување, овие законски решенија не создаваат фер и еднакви услови за сите учесници во изборната трка. Плурализмот не завршува со денот на изборите“, рече претседателот на Судот. Уште еден негов аргумент е тешко да се побие: ако меѓу два изборни циклуса се формира нова партија, според сегашниот модел таа практично не може да добие пари и тргнува од многу понеповолна позиција.

Левица тврди дека „пресудената работа“ од 2023 не важи, бидејќи состојбата е друга. Тогаш немало парламентарна партија исклучена од платеното рекламирање. На локалните избори во 2025 година, според Левица, токму таа, со своја пратеничка група, останала без пристап. „Толку од чуварот на Уставот“, реагираше партијата. Дали нова фактичка состојба отвора ново прашање, мнозинството судии не сакаше ни да разгледа.

Правила што ги пишуваат добитниците

Тука е суштината што ниту една одлука не ја менува. Моделот „колку гласови на минатите избори, толку пари на следните“ го пишува Собранието, а тој модел најмногу ги наградува токму најголемите партии во Собранието. Уставниот суд сега им кажа дека тоа е нивно право. Министерството за правда, во меѓувреме, најавува нови разговори со партиите за измени на Изборниот законик, меѓу другото и за појасни правила за платено рекламирање. Прашањето е дали на таа маса некој ќе седне од страната на оние што сè уште немаат глас во Собранието.