Според полициското соопштение, тринаесетгодишник избоде три лица во тепачка во Чаир на 31 август околу 22 часот. Едно од повредените е негов врсник, прободен во срце, кој се бори за живот. Против тринаесетгодишникот нема да се води кривична постапка.

Не затоа што има сомнеж дали го сторил. Затоа што има тринаесет години.

Каде запира законот

Кривичниот законик и Законот за правда за децата поставуваат јасна граница: дете под 14 години не е кривично одговорно. Спрема него не може да се води кривична постапка, не може да му се изрече воспитна мерка и не може да биде упатено во поправен дом. Границата не е дискрециона – таа е апсолутна, и судот пред неа запира без оглед на последицата.

Основното јавно обвинителство Скопје поведе истрага против неговиот 19-годишен брат, за кривично дело насилство, и достави предлог за притвор. Обвинителството наведува дека двајцата презеле дејствија со кои на едно дете и на едно полнолетно лице им биле нанесени тешки телесни повреди со убоди од нож, а полесно било повредено уште едно дете.

„Во јавноста и кај присутните лица предизвикувале чувство на несигурност, загрозување, страв и вознемиреност“, стои во соопштението на Обвинителството.

Што останува наместо постапка

По известување од полицијата, надлежноста за тринаесетгодишникот целосно преминува кај месниот Центар за социјална работа. Социјалните служби можат да отворат постапка за надзор над родителското право, да определат психосоцијална поддршка или советувалишна работа со семејството.

Тоа се мерки на помош и заштита – не се кривична казна и не се кривична санкција. Државата нема механизам за физичка изолација на сторител на таа возраст, ниту тогаш кога последиците се на раб на смрт.

Прашањето што не е за судот

Границата на кривична одговорност не е македонски изум – секое законодавство поставува возраст под која детето не се третира како возрасен. Тоа е принцип што вреди да се брани.

Но принципот подразбира дека наместо казна доаѓа нешто друго – систем што работи со детето и семејството пред и по вакви инциденти. Тука е точката на која македонската приказна се разликува од европската. Кога надлежноста преминува кај Центар за социјална работа, прашањето не е дали законот е правилен, туку дали центарот има доволно вработени, доволно психолози и доволно време за случајот што му падна на маса вчера.

Никој од институциите досега не одговорил колку случаи води еден стручен работник во Центрите за социјална работа во Скопје. Тоа е бројката што кажува што реално значи „психосоцијална поддршка“ во овој конкретен случај – и тоа е бројка што постои, само не е побарана.

Тринаесетгодишникот што беше прободен во срце е сè уште во болница. За тринаесетгодишникот што го прободе, кривична постапка нема да има. Помеѓу тие две реченици стои еден член од закон што е точен и еден систем што треба да го поднесе сето она што законот не го покрива.