Лихтенштајн е шеста по големина најмала држава во Европа, има нешто повеќе од четириесет илјади жители и монархија што ретко влегува во вести. Оваа недела влезе – и тоа со одлука што многу поголеми држави ја одбегнуваа со децении.

Наследниот принц Алојз, кој фактички ја води државата од 15 август 2004 година, објави дека куќата го укинува салиското право – правилото што им забрануваше на жените да стапат на престолот. Место него доаѓа апсолутно првородство: првото родено дете станува наследник, без разлика дали е машко или женско. Толку едноставно, и толку доцна.

Каде е тука триков

Правилото важи само за идните раѓања. Никој од сегашните членови на семејството не си го менува редот. Значи Алојз останува таму каде што е, неговиот прв син Јозеф Венцел, роден 24 мај 1995 година, останува следен – а сестра му Марија Каролина, родена во октомври 1996 година, и понатаму нема да го помине. Реформата е реална за нечија правнука, не за жената што веќе живее под тоа правило.

„Со овие промени сакаме да гарантираме дека во иднина одговорноста за куќата и за државата ќе им припадне на оние што се најдобро подготвени за тие функции”, изјави принцот. Реченицата е внимателно конструирана – зборува за подготвеност, не за неправда. Никаде не пишува дека претходното правило било погрешно; пишува дека новото ќе биде подобро.

Зошто ова е поголема вест отколку што изгледа

Лихтенштајн не е декоративна монархија. За разлика од Британија или Шпанија, тамошниот кнез има вистински овластувања – право на вето врз законите, право да го распушти парламентот. Тоа значи дека прашањето кој седи на тој престол не е протоколарно прашање, туку прашање на моќ. Токму затоа кнежевската куќа со децении беше меѓу последните во Европа што не се ни допираше до темата.

Шведска го направи истото во 1980 година. Холандија, Белгија, Норвешка, Данска, Британија – сите поминаа низ истата реформа многу порано. Лихтенштајн ја носи одлуката во 2026 година, и ја носи со одложено дејство. Тоа не е револуција, тоа е закажан термин.

Сепак, вреди да се забележи што значи кога една куќа што има вистинска власт доброволно го менува правилото по кое таа власт се пренесува. Ретко се случува институција сама да си го стесни изборот на наследници. Кога тоа ќе се случи, обично има причина – демографска, политичка или едноставно пресметка дека игнорирањето станало поскапо од промената.