Патот кон ЕУ ретко е бесплатен – а Црна Гора сега го учи тоа од прва рака. Според регионални извори, Загреб поставил осум услови пред Подгорица во врска со пристапувањето кон Унијата, листа што отвора стари рани од деведесеттите и тестира колку една мала земја е подготвена да плати за членство.

Барањата се конкретни и тешки. Меѓу нив: обештетување за наводни хрватски затвореници во црногорски логори, изнаоѓање на исчезнати лица од конфликтите, гонење за воени злосторства, враќање на стотици имоти на хрватското малцинство во Бока Которска, и предавање на бродот „Јадран”, поранешно пловило на југословенската морнарица. На листата е и дефинирање на морската граница кај Превлака и зачувување на спорното меморијално место Морињ.

Секој од овие услови е сам по себе сложено прашање со две страни – и токму тука вреди претпазливост. Кога еден сосед поставува долга листа барања пред друг што нема избор освен да слуша, разликата меѓу легитимно историско прашање и политички притисок станува тенка. Загреб има право да бара одговорност за минатото; но листата што доаѓа како услов за европско членство секогаш носи и порака за моќ, не само за правда.

Лидерот на Србите во Црна Гора, Милан Кнежевиќ, го оцени ултиматумот како понижувачки за Подгорица. Од друга страна, хрватските претставници го гледаат како исполнување на обврски што одамна чекаат. Вистината, како обично на Балканот, не е целосно на ниедна страна.

А Македонија ова го гледа со познато чувство. Колку пати нашиот пат кон ЕУ беше условен со барања од сосед – имиња, идентитети, историја спакувана во преговарачки поглавја? Балканот добро ја знае оваа сцена: малата земја пред вратата на Унијата, и условот што секогаш доаѓа од некој што веќе е внатре. Прашањето не е дали Црна Гора ќе плати – туку колку, и што останува од достоинството кога ќе ја плати сметката.