Кога Володимир Зеленски се појави во Саудиска Арабија во март, во црна облека и со сериозно лице, тоа изгледаше како чудна поза за украински претседател во војна. Но тоа не беше дипломатска посета. Тоа беше продажен чин. И во месеците што следеа, она што Украина има за продавање – беспилотни летала со четиригодишно воено искуство – се претвора во неочекувано економско оружје.

Договори со Саудиска Арабија, ОАЕ и Катар. „Размена на експертиза и технологија за беспилотни летала”, како што Киев го нарече на дипломатски јазик. Тоа што всушност значи – Украина продава знаење што ниедна друга држава во светот не го има. Никој не имал четиригодишна војна со дронови. Никој нема толку расказ податоци за тоа како функционираат, како отказваат, и како да се направат подобри.

Цифрите се сериозни. 8,6 милијарди евра договор со Норвешка. 4,7 милијарди евра со Германија. „Различни типови дронови, ракети, софтвер и современи одбранбени системи” – стандардна формулација која во практика покрива работи кои не се во NATO каталогот. Истовремено и нивото значи дека Украина веќе не е само консумент на западна помош. Таа е добавувач на специјализирани воени технологии.

Тоа е парадоксот на оваа војна. Земја која ризикува да изгуби територија, поради истата таа војна сега има економска ниша која никој не може да ја копира. Ниту САД, ниту Германија, ниту Кина имаат украинско искуство на терен. И сите те купуваат тоа што Украина го разбира подобро од нив – како да се води масовна војна со евтини беспилотни летала во XXI век.

Војната во Иран ја засилила оваа позиција. Заливските држави, кои гледаат како американските и израелските системи имаат тешкотии во справувањето со ниско-висечки дронови, веднаш сакаат украинско знаење. Нивниот приоритет не е украинската независност – нивниот приоритет е сопственост на одбрана. Но во пакетот – Киев добива пари кои не зависат само од американскиот Конгрес или европската согласност.

За Балканот лекцијата е безмилосна. Без производна индустрија, без војна, без позиција. Македонија нема ниту едно. Србија има малку. Хрватска има малку повеќе. Никоја од нашите земји не е во позиција да продава воена технологија на големите сили – сите ние сме купувачи. И тоа значи дека во секоја криза – економска, политичка, безбедносна – ние сме оние кои чекаат, не оние кои одлучуваат. Украина, иако губи територија, го најде еднио место во светот кое веќе не зависи од туѓа милост. Ние, иако формално сме мирни, сѐ уште сме речиси целосно зависни.