Во Русија постои термин што западните медиуми немаат: „црн август“. Не е шега за сезона без вести. Тоа е речиси суеверие, поткрепено со список од настани што упорно се случувале токму во осмиот месец – и списокот е доволно долг за да престане да изгледа како случајност.

Пред триесет и пет години тврдокорните комунисти се обидоа со неуспешен пуч против Михаил Горбачов, што ги активираше процесите кои завршија со распадот на Советскиот Сојуз. Август 1998 донесе финансиска криза, банкрот на државата и пад на рубљата. Година подоцна вооружени групи упаднаа во Дагестан и ја започнаа втората чеченска војна – конфликтот што на власт го изнесе дотогаш непознатиот поранешен офицер на КГБ, Владимир Путин.

Ниту Путин не е имун

Путин ја презеде Русија на Нова година 1999, откако Борис Елцин неочекувано му ја предаде власта. Меѓу првите големи испити му беше потонувањето на нуклеарната подморница Курск, во кое загинаа 118 морнари. Во август 2008 Русија влезе во војна против соседна Грузија. Дури и патот што заврши со смртта на опозициската фигура Алексеј Навални започна во август – кога тој се разболе во 2020 година во авион од Сибир кон Москва, поради труење со нервен агенс.

Летото 2026: чад над градовите и редици за гориво

Ова лето е темен период за режимот. Напредокот на руската војска во Украина е минимален, а над руските градови се крева чад по украинските удари врз рафинерии и големи складишта. Граѓаните негодуваат поради долгите редици на бензинските пумпи и гласините за нов бран мобилизација.

Прогонетиот руски коментатор Илја Варламов ги нарече историските августовски катастрофи „природно, случајност“, но додаде: „Многу Руси со страв го чекаат август. Особено сега, кога земјата се соочува со вистинска криза. Се вратија недостигот од гориво, цените растат без запирање, рубљата паѓа, изборите се приближуваат, а кој знае што нè чека.“ Тој се повика и на водечки руски економист кој предупредува дека Москва се соочува со „социјална криза“ и дека ја губи технолошката и економската конкуренција во светот.

Показател колку длабоко е вкоренето ова чувство: дури и таблоидот близок до режимот, Московски комсомолец, пишуваше за традиционалните августовски стравови – и тоа преку астрологија. Овој месец носи затемнување на Месечината кое, како што стои во текстот, ќе се случи спроти Плутон, „планетата поврзана со катастрофи“. Кога прорежимски весник бара објаснување во хороскоп, тоа е сигнал дека вистинското објаснување е незгодно за пишување.

Путин: штета има, но не е критична

Путин самиот задржува мирен тон. Во изјава во средата за инфраструктурата ја призна економската штета од украинските напади врз складиштата на Wildberries, но без директно да ја именува компанијата. „Јасно е дека овие напади нема да имаат, не предизвикуваат и не можат да предизвикаат никакви критични последици“, рече тој. „Точно, предизвикуваат штета – тоа е очигледно, разбираме, гледаме и сме свесни.“ Логистичките центри, вети тој, ќе бидат обновени со државна поддршка.

Формулата е позната и надвор од Русија: признај минимална штета, вети обнова, премести ја темата. Дали некој на Балканот ја препознава оваа реченица од устата на сопствените политичари?

Разликата што сè уште постои

И Украина има внатрешна криза. Неодамна разрешениот министер Михаил Федоров побара избори во услови на војна, што за претседателот Володимир Зеленски е нов политички проблем – мандатот му истекуваше во 2024 година, но изборите се одложени поради воената состојба. Но токму тоа е разликата: во Киев има смени во власта и има протести, што значи дека граѓанското општество сè уште дише.

Во Русија сцената е поинаква. Во понеделникот суд го осуди опозицискиот политичар Лев Шлосберг на 11 години затвор поради противење на војната, а Врховниот суд ѝ забрани на неговата партија Јаболко да учествува на претстојните парламентарни избори. Гушењето на опозицијата се одвиваше постепено, па одеднаш – и кулминираше со смртта на Навални во февруари 2024 година, во арктичка казнено-поправна колонија.

Дали август навистина е проколнат за Русија, или е тоа поудобното објаснување кога системот не сака да ги именува вистинските причини? Разликата меѓу двете е точно онолку голема колку и разликата меѓу астрологија и економија.