На плоштадот во Приштина стои дигитален часовник што одбројува. Не до Нова година, не до почеток на концерт – до пресудата во Хаг. Илјадници луѓе се собраа под него, со транспарент на кој пишува: „Во името на народот, прогласете ги невини“.

Во среда, на 16 септември, специјализираните судски одделенија во Хаг ја изрекуваат првостепената пресуда за поранешниот претседател на Косово Хашим Тачи и тројца поранешни команданти на ОВК – Кадри Весели, Реџеп Селими и Јакуп Красниќи. Обвинителството бара по 45 години затвор за секој од нив. Обвиненијата се за воени злосторства и злосторства против човештвото во војната од 1998-1999 година – убиства, тортура и прогон на цивили, меѓу нив Срби, Роми и Албанци. Сите четворица ги отфрлаат обвиненијата.

Тачи поднесе оставка од претседателското место во 2020 година за да се брани, и веќе рече дека единствената праведна одлука би било целосно ослободување. Албанскиот премиер Еди Рама повика на „слобода за ослободителите“ и постапката ја нарече фарса во своите последни денови.

Каде застанува ослободителот, а каде почнува обвинетиот

Тука е јазолот што целиот регион го познава напамет. За едните, тоа се луѓето што ја извојувале државата. За другите, тоа се луѓето што одговараат за она што се случувало додека ја извојувале. Судот има задача да го одвои едното од другото, а плоштадот има задача да покаже дека општеството не сака тоа да биде одвоено.

Часовникот на плоштадот е паметен потег. Одбројувањето не е неутрално – тоа претвора судска постапка во настан со рок на траење, во нешто што се чека заедно, како финале. А кога една пресуда се чека заедно, тогаш и нејзиното непризнавање станува заедничко.

Зошто ова се гледа и од овде

Косово прогласи независност во 2008 година, со поддршка од САД и најголем дел од земјите на ЕУ. Србија, со поддршка од Русија и Кина, не ја признава. Обете страни сакаат членство во ЕУ и обете добиваат ист одговор: прво нормализирајте ги односите. Осумнаесет години подоцна, нормализацијата сѐ уште е домашна задача што никој не ја предал.

Секој регион што минал низ војна има свој ден кога некој суд надвор од него му кажува што се случило. Тој ден ретко затвора нешто. Почесто отвора нова рунда од истиот спор, само со пресуда во раката. Во среда во десет часот ќе знаеме која верзија од војната добива правен печат – и колку луѓе се подготвени тој печат да го игнорираат.