Порака, видео, купување преку телефон, известување. Секое од нив е мала доза уживање што стигнува за една секунда, без чекање и без труд. Проблемот почнува кога тоа ќе стане единствениот начин на кој умееме да се чувствуваме добро – тогаш ефектот се превртува. Тоа е тезата на Маријан Рохас Естапе, шпанска психијатарка, докторка по медицина и авторка на книги што со години ја преведуваат невронауката на јазикот на секојдневниот живот.

Во интервју за подкастот „Tengo un plan“ таа прави разлика што звучи едноставно, а удира силно: не сè што носи уживање носи и задоволство. „Задоволството има многу врска со тоа дали она што сум го постигнала ме чинело труд. Ако не ме чинело труд, не е задоволство – тоа е награда“, вели Рохас Естапе.

Наградата има една предност: не бара чекање. Секоја цел што бара упорност, пак, значи да издржиш периоди во кои сè уште го немаш она што го сакаш. Токму тоа чекање, според неа, е дел од задоволството, бидејќи го менува начинот на кој го вреднуваш резултатот. „Сè што има врска со задоволството има врска со трудот, а живееме во култура што бега од трудот. Сè што денес бара напор – не го сакам, и бегам од него. Сакам лесна награда. Тоа длабоко ме оддалечува од среќата“, вели таа.

Иронично, Балканот е регион што чекањето го има во крвта: шалтери, редици, „дојдете утре“. Но трпението кон државата не е исто што и трпението кон сопствениот мозок. Во првиот случај чекаме затоа што немаме избор. Во вториот, изборот е во џебот – и речиси секогаш победува побрзиот.

Четири недели без она што најмногу ти штети

Решението што го предлага не е да се откажеме од уживањето, туку од брзината. Рохас Естапе се повикува на американската психијатарка Ана Лембке и нејзината книга „Генерација допамин“, во која се опишува т.н. допаминско постење. „Не можеш целосно да постиш од допамин, затоа што наутро ќе станеш и ќе има нешто пријатно. Но можеш четири недели да постиш од она што најмногу ти штети – алкохолот, или некоја социјална мрежа на која си закачен. Првите две недели ќе бидат тешки. Што се случува во мозокот? Кога ќе ти го одземат телефонот, мозокот се реактивира, се буди, се враќа, се поврзува – и повторно си способен да уживаш во малите нешта во животот.“

Тренерката по емоционална интелигенција Икси Авила нуди нешто уште поедноставно: забави. „Одвој време, забави, регулирај го дишењето и затвори ги очите ако можеш. Обрни внимание на телото. Како ја чувствува кожата водата? Дали забележуваш промена на температурата? Колку вкусови можеш да препознаеш? Неверојатно е колку повеќе можеш да почувствуваш кога си свесен.“ Туширање, оброк, прошетка – истото искуство, само без автопилот. Вниманието не го менува она што се случува, туку начинот на кој го доживуваш.

Авила препорачува и пишување – без техника, без стил, само да се стави на хартија она што ти зафаќа простор во главата. Наместо веднаш да бараш нов стимул што ќе те одвлече од непријатната емоција, остануваш неколку минути со неа и ѝ даваш форма. Истото важи и за креативноста: готвење, цртање, фотографирање, свирење. „Креативноста е едно од нештата што носат најмногу задоволство, а тоа задоволство расте кога ја комбинираме со благодарност. Кога создаваме за да подариме, си дозволуваме да бидеме креативни“, вели таа.

Никој не тврди дека четири недели без Инстаграм ќе те направат среќен. Но идејата вреди токму затоа што е досадна: ништо не се купува, ниедна апликација не се симнува, нема претплата. Можеби затоа и никој не ја рекламира.