Старлинк ги закочи украинските дронови токму кога Трамп го притиска Киев да ги остави руските рафинерии на мира

Во ноќта кон среда, без никакво претходно известување, компанијата SpaceX на Илон Маск ја ограничи работата на Starshield – воената верзија на сателитскиот интернет Starlink, врз која се потпира украинската армија. Терминалите во движење почнаа да ја губат врската, а неколку мисии пропаднаа. Објаснување немаше тогаш, а го нема ни сега.

„Ова е споредливо со нуклеарен удар врз нас. Сите операции се запрени. Тоа ќе чини животи на многумина од нас“, изјави искусен украински офицер што командува со единица за напади со дронови на среден дострел на југоистокот од Украина. Неговата единица со американските дронови Hornet гаѓа цели оддалечени до 150 километри – и сето тоа го прави преку Starlink.

Бројките за лимитот се разликуваат зависно од тоа кого ќе прашате, и тоа е дел од проблемот. Офицерот вели дека брзината на терминалите е ограничена на 100 км/ч. Претставник на украинското Министерство за одбрана зборува за проблеми при брзини од 72 до 161 км/ч, зависно од единицата и возилото. Седмиот корпус за брзо дејство пријавил прекини од 10 до 20 секунди веќе на 110-120 км/ч – доволно дронот да продолжи да лета, но не и да се контролира како што треба. Дел од мисиите мораа да бидат откажани.

Случајност со многу добар тајминг

Лимитот дојде во момент кога американскиот претседател Доналд Трамп силно ја притиска Украина да престане да ги напаѓа руските рафинерии. Тоа е по неговиот договор со Владимир Путин за пуштање дизел на светскиот пазар – дел од обидот на Трамп да ги спушти цените на горивата пред американските среднорочни избори следниот месец. „Очигледно е дека оваа мерка не може да биде случајност и дека е поврзана со моменталната политичка ситуација“, напиша Серхиј Бескрестнов, советник на украинскиот претседател.

Европскиот комесар за одбрана Андрјус Кубилиус го кажа тоа на дипломатски јазик: „Политичките случувања понекогаш имаат необично влијание. Се ближат избори.“ Потоа додаде реченица што звучи како признание: „Прилично зависиме од американските вселенски капацитети. Одговорот на ваквата ситуација е развој на сопствени капацитети.“ Убаво кажано – само што Украина војува денес, а не откако Европа ќе ги изгради своите.

Полскиот министер за надворешни работи Радослав Сикорски се обрати директно до сопственикот: „Еј, Илон Маск, голем човеку, пак си играш политика преку своите производи? Ние, твоите европски корисници, гледаме што правиш.“ Двајцата веќе имаат историја. Во март 2025 година Сикорски изјави дека Полска плаќа околу 50 милиони долари годишно за Starlink во Украина и дека ќе бара друг добавувач ако SpaceX се покаже како несигурен. Маск му одговори со „Замолчи, мал човеку“ – и вети дека никогаш нема да ги исклучи терминалите во Украина.

Септемвриската „порака“

Украински пилот на дрон пријавил сериозни прекини на врската на 11 и 12 септември, па повторно на 17 септември – набргу откако американските пратеници Стив Виткоф и Џеред Кушнер ги завршија посетите на Киев и Москва. „По неколку дена Starlink повторно почна да работи нормално. Но верувам дека тоа беше порака“, вели тој. Неговиот аргумент: руските системи за ометање тешко можат да предизвикаат толку рамномерни прекини на повеќе делови од фронтот истовремено.

Дали прекинот е намерен, засега никој не потврдил. Украинскиот активист Серхиј Стерненко отворено тврди дека SpaceX постапил на барање на администрацијата на Трамп, но независна потврда за тоа нема. Поранешниот украински министер за одбрана Михајло Федоров во меѓувреме јави дека врската постепено се враќа при брзини до 160 км/ч – и му се заблагодари на Маск. Значи, благодарност до компанијата што ја повлече рачната.

Тоа е вистинската приказна. Приватна компанија, чиј сопственик европски министри отворено го обвинуваат дека игра политика, со едно ноќно ограничување може да одлучи колку далеку ќе летаат дроновите на цела армија. Балканот одамна ја научи лекцијата дека сојузникот и добавувачот не се синоними. Прашањето за секоја мала држава е едноставно: кој ти го држи прекинувачот – и што ќе побара следниот пат?