Kryeministri kroat Andrej Plenkoviq nga foltorja e Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara i drejtoi një kundërshtim të drejtpërdrejtë Serbisë: nderimet ushtarake që i u dhanë Ratko Mlladiqit pas vdekjes së tij ishin, si tha ai, fyerje për viktimat e tij dhe për vendimet e gjykatës ndërkombëtare. Dhe shtoi një fjali që është më e rëndë se kundërshtimi vetë - një veprim i tillë përplaset me vlerat evropiane që Serbia vetë pretendon se dëshiron t'i pranojë.

Kjo nuk është mosmarrëveshje rreth interpretimit të historisë. Mlladiqi është dënuar me vendim të prerë të një gjykate ndërkombëtare. Kur një vend kandidat për anëtarësim në BE bën një akt shtetëror rreth një personaliteti të tillë, pyetja nuk është emocionale - pyetja është institucionale: çfarë saktësisht do të thotë miratimi i kritereve evropiane nëse vendimet e gjykatave të cilave ai vend i ka njohur kompetencën, trajtohen si çështje shijeje?

Vendet e vogla dhe drejta si mbrojtja e vetme

Plenkoviqi të gjithë fjalimin e ndërtoi rreth një ideje: drejta ndërkombëtare e bazuar në rregulla nuk është naivitet, por gjëja e vetme që qëndron mes vendeve më të vogla dhe drejtës së më të fortit. „Jo sepse jemi naiv“, thua, „por sepse e kemi parë dhe përjetuar alternativën“. Për vende të madhësisë tonë, shtoi, ajo drejtë është kufiri mes rendit dhe tiranisë, mes barazisë sovrane dhe sundimit të forcës.

Për atë pohim vendosi luftën kroate të nëntëdhjetave si argument - gati 20.000 të vdekur dhe 1.725 persona që edhe sot udhëhiqen si të zhdukur. Tridhjetë vjet më vonë, familjet edhe tani presin një varr. Ky është numër që në regjionin tonë asnjë vend nuk e lexon si statistikë të huaj.

Të njëjtën logjikë e përcolli edhe në Ukrainë, me një formulim që vlen të mbahet mend: paqja nuk duhet të shpërblejë pushtimin, e rindërtimi nuk mund të ndahet nga drejtësia. Kjo është fjali që përplaset drejtpërdrejt me çdo propozim për „ngrirje“ të konfliktit përgjatë linjës së frontit.

Dhe një borxh i brendshëm

Plenkoviqi hapi edhe temën e reformës zgjedhore në Bosnjë e Hercegovinë, ku, sipas tij, kroatët mbeten pa përfaqësim legjitim - gjendje që e quajti të padrejtë dhe destabilizuese. Këtu hyjmë në terren ku secila anë në BeH ka versionin e vet të të njëjtit tregim, e njëzet e pesë vjet ndërmjetësim ndërkombëtar nuk prodhuan marrëveshje që të gjithë e njohin.

Ajo që mbetet pas fjalimit është një pyetje që nuk i drejtohet vetëm Beogradit. Nëse vendimet e gjykatave ndërkombëtare janë obligative vetëm për ato që janë më të dobta, atëherë çfarë garancie kanë vendet më të vogla se llogaritë e tyre dikur do të mbyllen? Kërkesa për reformë të OKB-së, që Plenkoviqi po ashtu e përmendi, marri kuptim vetëm pasi t'i përgjigjet kësaj pyetje.