Глобалните цени на храната годинава ќе пораснат за 11,8 отсто, а растот продолжува и во 2027 со дополнителни 4,8 отсто. Тоа е проценката на „Оксфорд економикс”, а најтешкиот удар се очекува кај пченицата – нејзината цена во третиот квартал би била околу 36 отсто повисока во однос на истиот период лани, на 6,92 долари за бушел.

Бројката од 11,8 отсто сè уште е под скокот од 14,2 отсто забележан во 2022 година. Но разликата е во тоа што тогаш имаше еден удар – ненадејниот прекин на извозот од Црното Море. Сега има два, и тие се хранат еден со друг.

Топлината, а не војната, е поголемиот проблем

Ова е делот што најмалку се очекува. „Оксфорд економикс” оценува дека екстремната топлина, а не воените конфликти, сега претставува поголем ризик за глобалната инфлација на храната со текот на времето.

Рекордниот топлотен бран во јуни оваа година уништил околу 9 милиони тони жито низ Европа. Франција го забележала својот најжежок просечен ден досега, а Германија, Данска и Чешка поставиле рекордни максимуми. Тоа бил третиот голем топлотен бран на континентот од крајот на мај, а стигнал додека културите биле во најранливата фаза.

Балканот ја знае оваа сцена без да ја чита во анализа. Прашањето не е дали ќе има уште вакви лета, туку што прави земјоделството кога ќе се повторат.

Влезните трошоци, вториот слој

Втората сила е поскапувањето на сè што влегува во производството. Цените на дизелот скокнале за 36 отсто на годишно ниво од јули, додека ѓубривата се предвидува да поскапат за 22 отсто оваа година. Пченицата е култура што бара интензивно ѓубриво – таа го носи најголемиот дел од товарот.

Украина и Русија заедно снабдуваат нешто помалку од 30 отсто од светскиот извоз на пченица и повеќе од 10 отсто од пченката. Прекинот на извозот од Црното Море веќе ги зголеми глобалните цени на пченицата за 5,8 отсто, објави Организацијата за храна и земјоделство на ОН.

Кога ќе стигне до полицата

Ова е делот што директно се однесува на секое домаќинство. Свежата храна реагира брзо – повисоки цени на овошјето и зеленчукот може да се забележат уште во октомври и ноември. Преработената храна доаѓа со задоцнување и најсилно ќе се почувствува меѓу февруари и мај следната година.

Најизложени се житарките, овошјето, зеленчукот и млечните производи. Месото засега е релативно заштитено – но и таа заштита е привремена. Слабите жетви на жито ги зголемуваат трошоците за добиточна храна, што може да ги натера сточарите да ги намалат стадата. А намалено стадо значи поскапо месо со една година задоцнување.

Важната ограда во проценката

Растот од 11,8 отсто се однесува на глобалните цени на земјоделските суровини – не значи дека секој производ на полица автоматски поскапува за истиот процент. Финалната цена зависи и од преработка, транспорт, енергија и трговска маржа. Понекогаш тие го омекнуваат ударот. Понекогаш го зголемуваат.

Индексот на цени на храната на ФАО во јули изнесувал 131,1 поен – највисоко ниво од јануари 2023 година. Тој индекс се следи како систем за рано предупредување, бидејќи кога расте, ефектот прво се појавува кај лебот, маслото и млечните производи, пред да се прошири низ целиот буџет на домаќинството.

ОН предупредуваат дека периодот од октомври 2026 до март 2027 година може да биде потежок, со прогноза за силен Ел Нињо што се заканува да турне дополнителни 2,6 милиони луѓе во глад на ниво на криза. „Евразија Груп” предвидува дека пченицата, пченката и оризот би можеле да поскапат за 10 до 18 отсто до следното лето.

Пченицата, пченката, дизелот и ѓубривото се стоки со светска цена. Никој од оваа страна на Балканот не одлучува колку чинат. Прашањето што останува во домашна надлежност е поинакво: дали има некој што ги гледа овие проекции сега, во август, или ќе ги открие во февруари – заедно со сите нас, на полица.