Европската комисија планира да ги пренасочи парите од реформскиот фонд за Западен Балкан кон трите земји што се сметаат за предводници во процесот – Македонија, Црна Гора и Албанија. Причината е едноставна: другите во регионот не успеваат да ги исполнат зацртаните реформски рокови, па парите одат таму каде има напредок.

Фондот беше замислен како финансиски поттик – награда за оние што реформираат, притисок за оние што стагнираат. Сега тој механизам почнува да се однесува токму онака како што беше замислен: кој работи, добива; кој не, останува со помалку. Според извештаите, најголем губитник во новата распределба е Босна и Херцеговина.

За Македонија, на прв поглед, ова е добра вест – да бидеш во групата „предводници” по години во кои токму спротивното беше вообичаениот наслов. Но пред да се пофалиме, вреди да се праша што точно значи „предводник” тука. Дали навистина реформите се движат, или едноставно другите застанаа толку што и просечниот чекор изгледа како трчање?

Има и втор слој што ретко се спомнува. Парите условени со реформи звучат како праведен модел, но тие исто така значат дека Брисел одлучува чиј напредок се вреднува и по кои мерила. Регионот со децении чека на врата од ЕУ како на шалтер во општина – а сега, наместо сите заедно, се дели на побрзи и побавни. Дали тоа ги забрзува реформите, или само создава нови линии на поделба меѓу соседи што и онака тешко се договараат?

Најпосле, важно е дали овие средства ќе стигнат до нешто што граѓанинот ќе го почувствува – подобра здравствена заштита, функционален суд, побрза администрација – или ќе завршат како уште една ставка во извештај што добро изгледа во Брисел, а ништо не менува дома. Наградата има смисла само ако зад неа стои вистинска работа, не само подобро место во туѓа табела.