Ратко Младиќ умре на 27 август во притворот во Хаг, каде издржуваше доживотна казна за геноцидот во Сребреница. Осум дена подоцна неговото тело е во Белград, донесено со владин авион на српската држава, а на аеродромот го пречекаа припадници на Војската на Србија. Ковчегот беше покриен со знамињата на Србија и на Република Српска. Тоа не е семејна погребна логистика. Тоа е државен чин.

Министерот за правда Ненад Вујиќ соопшти дека осудениот воен злосторник ќе биде погребан со највисоки државни и воени почести. Комеморацијата е закажана во Белград, а погребот во понеделник на Топчидерските гробишта. Претседателот Александар Вучиќ изјави дека државата ќе обезбеди логистичка, транспортна и друга поддршка, како и помош во одржувањето на јавниот ред и мир.

Што точно се почестува

Хашкиот трибунал го осуди Младиќ правосилно во јуни 2021 година на доживотен затвор. Списокот е конкретен: геноцид во Сребреница, прогон на Бошњаци и Хрвати, теророт врз жителите на Сараево и земање заложници од редовите на УНПРОФОР. Ниту еден од тие поими не е политичка етикета. Тоа се точки од правосилна пресуда, потврдена во втор степен.

Затоа реакциите од Брисел не се дипломатска формалност. Белгискиот министер за надворешни работи Максим Прево напиша на платформата Х дека најостро го осудува чинот и дека истото им го соопштил на српските колеги. Оддавањето почести на човек осуден за воени злосторства, злосторства против човештвото и геноцид, вели тој, е срамно и е непочитување кон жртвите и нивните семејства. Србија е кандидат за членство во ЕУ од 2012 и преговара од 2014. Прево го формулира тоа што сите го гледаат: чинот оди во спротивна насока од она што се очекува од земја-кандидат.

Кај нас никој не се преправа дека не гледа

Хрватскиот министер за одбрана Иван Анушиќ рече дека со ова Србија покажува оти суштински не се оддалечила од политиката на деведесеттите и дека ЕУ, НАТО и целиот свет сега го гледаат вистинското лице на српската политика. Тешко е да се спори со тоа. Но интересно е и што не се кажува: за секој соседен министер ова е внатрешен проблем на Србија, а не заедничко балканско прашање. А тоа не е точно. Ниту една од овие држави не живее одвоено од меморијата на другата.

Има и втор слој. УЕФА веќе ја казни Црвена Ѕвезда со вкупно 98.250 евра поради навивачите кои го извикуваа името на Младиќ на мечот со Викторија Плзењ, истиот ден кога тој почина, и поради транспарентот „Генерале, вечна слава и благодарност“. Клубот потоа самиот ја објави фотографијата од транспарентот на своите официјални канали. Меморијалниот центар Сребреница поднесе официјална претставка. Покрај паричната казна, клубот доби и забрана за продажба на билети за следниот европски гостувачки натпревар. Кога еден клуб ја објавува таа фотографија сам, тоа веќе не е ексцес на трибина.

Тајмингот што никој не го спомна на глас

Погребот со државни почести се одвива токму додека Вучиќ најавува предвремени избори за неколку дена. Не треба голема аналитичка вештина за да се види што значи национална мобилизација во предизборна недела. Прашањето кое останува е поинакво: што прави Србија со таа мобилизација утредента, кога Брисел ќе побара да се објасни зошто државен авион носи тело на осуден за геноцид.

На Балканот сме навикнати на два паралелни говора – едниот за домашна публика, другиот за Брисел. Ова е ретка ситуација кога двата не можат да се одвојат. Авионот е државен, знамето е државно, почестите се државни, а пресудата е правосилна. Некој ќе мора да избере која од тие реченици ќе ја повлече.