Неколку илјади луѓе се собраа во Пале во Босна и Херцеговина за да му оддадат почит на Ратко Младиќ – човекот осуден на доживотен затвор за геноцид во Сребреница. Палеа свеќи и факели, го скандираа неговото име, пееја песни во негова чест. Некои ја допираа големата врамена фотографија со неговиот лик, а некои ја бакнуваа српската застава.

Младиќ почина на 27 август во болница во Хаг, на 84-годишна возраст, додека ја издржуваше доживотната казна. Меѓународниот трибунал го осуди во 2017 година за геноцид, злосторства против човечноста и кршење на законите на војната. Тоа не е политичка оценка, туку правосилна пресуда на суд чија надлежност ја признаа сите држави од регионот.

Собирите не беа само во Пале

Слични собири се одржаа и во Зворник, Вишеград, Фоча, Нови Град и на други места во српскиот ентитет. Во Зворник се извикуваа националистички пароли, меѓу нив и „Нож, жица, Сребреница“ – реченица што не е парола, туку опис на злосторство. Транспаренти со ликот на Младиќ се појавија во повеќе градови.

Во Пале, организацијата на ветерани од војната јавно ги повика жителите да палат свеќи. Одржан е и црковен помен, како дел од прославата на градската слава. Пале беше политички центар на босанските Срби за време на војната од 1992 до 1995 година – таму седеше администрацијата предводена од Радован Караџиќ.

Законот постои. Прашањето е кој го применува

И тука е клучниот дел од оваа приказна. Кривичниот закон на Босна и Херцеговина од 2021 година забранува величање на кој било осуден за геноцид или воени злосторства. Обвинителството веќе има подигнато обвиненија поврзани со јавно величање на Младиќ.

Значи законот не е апстракција, ниту предлог. Постои, важи, и веќе бил применет. А сепак, во еден ист ден, во најмалку пет градови, илјадници луѓе го прекршуваат отворено, пред камери, со факели во раце. Кој ќе одговара? И што вреди член во закон што се активира по неколку месеци, кога прекршувањето се снима во живо?

Бакнувањето на српското знаме на овие собири е директен потсетник на гестот на српскиот претседател Александар Вучиќ од мај 2023 година, кога тој го бакна знамето откако Генералното собрание на ОН усвои резолуција за геноцидот во Сребреница. Резолуцијата го определи 11 јули како меѓународен ден на сеќавање. Кога највисоката државна функција ќе покаже каков е протоколот, останатото се повторува само од себе.

Балканот има долга практика на тоа – секој ги брои своите жртви и ги заборава туѓите. Но овде не се работи за спор околу интерпретација. Сребреница е правно утврден геноцид, а не гледна точка. И додека судот во Хаг ја заврши својата работа пред девет години, институциите во регионот сè уште решаваат дали воопшто ќе ја почнат својата.