Во Домот на Војската на Србија во Белград се одржа комеморација за Ратко Младиќ. Во салата седеше и министерот за правда на Србија, Ненад Вујиќ. А потоа истата таа Србија излезе да објасни дека државата нема ништо со тоа – комеморацијата ја организирало здружение на пензионирани генерали.

Тешко е да се смисли поголема правна конструкција. Министер за правда доаѓа на комеморација за човек осуден за геноцид, а објаснувањето е дека тој дошол приватно, некако. Истиот тој министер летал со владиниот авион што ги пренесе посмртните останки од Хаг, а претходно најави дека на Младиќ ќе му бидат оддадени „сите воени и државни почести“. Сега почестите одеднаш ги нема, а здружението на генералите ја носи целата одговорност.

Мајци со ликот и натписот „Херој“

Пред зградата се чекало во два реда, околу 150 луѓе. Во блискиот парк се собрале уште двесте, некои во воени униформи, некои со мајци на кои е испечатен ликот на Младиќ и зборот „Херој“. Дошла и организирана група со автобус од Босна и Херцеговина. Собранието било во црно, а со новинарите главно не сакале да зборуваат.

Човекот за кого се носат тие мајци беше осуден во 2017 година на доживотен затвор за геноцидот во Сребреница, каде во јули 1995 година беа погубени над 8.000 бошњачки мажи и момчиња. Тоа е најголемиот масакр во Европа по Втората светска војна. Осуден е и за злосторства против човештвото за време на речиси четиригодишната опсада на Сараево, кога неговите сили од околните ридови ги гаѓаа граѓаните со снајпери и гранати. Во таа војна беа убиени над 100.000 луѓе, а над два милиони останаа без домови.

Погреб без почести, но со сè друго

Младиќ ќе биде погребан на 7 септември на Топчидерското гробиште, во семејна гробница, без државни и без воени почести. Барањата да биде погребан во Алејата на заслужните граѓани биле одбиени. Вучиќ нема да присуствува – има претходно договорена посета на претседателот на Узбекистан. Ниту премиерката, ниту претседателката на парламентот нема да дојдат.

Значи: владин авион да, ковчег завиткан во српско знаме што го носат војници на Војската на Србија да, министер во авионот да, министер на комеморацијата да – но државни почести не. Кому му е наменето тоа разграничување? На Брисел, се разбира. Никако на луѓето во паркот со мајците.

Реакциите од Брисел стигнаа веднаш

Еврокомесарката за проширување Марта Кос ја откажа планираната посета на Србија, со порака дека величењето на осуден воен злосторник е неспоиво со европските вредности. Вучиќ нејзиното објаснување го отфрли како „глупо како и обично“ и иронично праша дали треба да им забранат на луѓето да се појават и да прават гробишта за кучиња.

Комесарот за човекови права на Советот на Европа, Мајкл О’Флаерти, побара властите во Србија и во Република Српска да се спротивстават на величењето на воени злосторници. Хашкиот суд изрази солидарност со жртвите. Реагираше и УЕФА – Црвена звезда доби казна од 90.000 евра, а бањалучкиот Борац 39.500 евра, поради скандирање на името на Младиќ на европски натпревари.

Синот Дарко Младиќ на прес-конференција тврдеше дека неговиот татко бил „убиен во Хаг со несовесно лекување и намерно давање премногу силни опијати“. Докази не понудил. Белград со години ги покриваше личните трошоци на Младиќ и посетите на семејството во Хаг, и повеќепати бараше негово предвремено пуштање поради здравјето.

Зошто ова нè засега

Балканот ја знае оваа сцена напамет. Осуденик за геноцид умира, а прашањето што се отвора не е за жртвите – туку за протоколот. Дали ковчегот е завиткан во знаме. Дали министерот е таму приватно или службено. Дали здружението на генералите е државна структура или не е. Триесет години подоцна, сè уште преговараме за формата, а содржината ја оставаме настрана.

Семејствата на 8.000 убиени во Сребреница знаат што значи името Младиќ. Двесте луѓе во парк во Белград, со мајци на кои пишува „Херој“, знаат нешто сосема друго. Разликата меѓу тие две памети не ја брише ниту еден правен трик со здружение на пензионирани генерали.