Нивото на Преспа е за 53 сантиметри повисоко од лани, но сушата дојде порано: една добра сезона не го менува трендот

На 7 септември водостојот на Преспанското Езеро беше за 53 сантиметри повисок отколку на истиот датум лани. Тоа е добра вест, и заслужува да се каже наглас – минатата влажна сезона беше исклучително издашна и го подигна нивото за дури 111 сантиметри. Проблемот е што таквата сезона се случува еднаш на петнаесет години.

Останатите бројки од анализата на водостојот се помалку пријатни. Сушниот период годинава почна дваесетина дена порано – на 30 мај, од кота минус 562 сантиметри. Оттогаш до почетокот на септември езерото изгуби 43 сантиметри. Тоа паѓање е во границите на просечниот сезонски пад, значи не е паника. До почетокот на декември, кога вообичаено настапува влажниот период, се очекува уште 20 до 25 сантиметри надолу. Годишниот минимум ќе биде некаде меѓу минус 620 и минус 630 сантиметри.

Зошто 53 сантиметри плус не се пресврт

Еден добар дожд не поништува две лоши години. Во претходните две сезони Преспа губеше по 50 до 55 сантиметри годишно – речиси трипати повеќе од повеќегодишниот просек, кој изнесува околу 18 сантиметри. Тоа значи дека езерото се лизна многу подолу отколку што трендот предвидувал, а сега едноставно се врати кон линијата на која и онака паѓа.

Разликата меѓу „езерото е повисоко“ и „езерото се опоравува“ е разликата меѓу една добра година и променет тренд. За вториот исход би требало влажни сезони како ланската да се повторат неколку години едноподруго – што според анализата е малку веројатно.

Осум метри за педесет години

Долгорочните бројки ја покажуваат вистинската големина на проблемот. Според сателитските податоци, од 1984 до 2020 година Преспанското Езеро изгубило околу седум проценти од својата површина и речиси половина од волуменот. Во споредба со крајот на седумдесеттите години, нивото на водата е пониско за повеќе од осум метри.

Половина волумен. Не половина површина – половина од водата што ја има во себе. Тоа не е сезонско колебање, тоа е езеро кое исчезнува во забавен филм, доволно бавно за да не влезе во дневните вести и доволно брзо за да го измери еден човечки живот.

Следната зима е неизвесна и од друга страна. Над јужниот Пацифик се формира Ел Нињо, најсилен во последните 150 години. Поради оддалеченоста, ефектот врз Балканот ќе биде слаб и тешко предвидлив, но повеќето климатски симулации предвидуваат блага зима и пролет – што најчесто значи и помалку врнежи.

Значи: годинава Преспа нема да падне на нов вековен минимум. Тоа е сè што може да се каже со сигурност. Дека нивото сега е 53 сантиметри повисоко е точно исто толку колку и дека е осум метри пониско отколку кога дедовците на денешните преспанци се капеле во него. Која од двете бројки ќе ја користат институциите кога ќе се разговара за наводнување, за концесии и за водостопанските планови – тоа веќе е политичко прашање, не хидролошко.