Владата го намали данокот на додадена вредност за горивата од 18 на 10 проценти. Мерката важи од 15 до 28 септември – точно четиринаесет дена. И додека насловот звучи како олеснување за сите, пресметките кажуваат нешто поинаку: дизелот ќе поевтини за околу два денари, а бензините ќе поскапат за околу три и пол.

Да, го прочитавте точно. Данокот паѓа, а бензинот поскапува.

Зошто помал данок не значи поевтино гориво

Објаснувањето не е политичко, туку аритметичко. ДДВ е само една ставка во структурата на малопродажната цена. Крајната цена зависи и од берзанската цена на дериватите, девизниот курс, транспортот и складирањето, акцизата, маржите и методологијата на Регулаторната комисија за енергетика.

Дополнително, намалување на даночната стапка за осум процентни поени не значи дека цената на пумпата паѓа за осум проценти. Ако основата остане иста, преминот од 18 на 10 проценти го намалува крајниот износ за околу 6,8 отсто. А кога во меѓувреме растат набавните цени, дел од даночното олеснување се троши само за да се спречи уште поголемо поскапување.

Според владините пресметки, кај дизелот наместо очекувано поскапување од околу пет денари треба да дојде до намалување од околу два – што значи вкупен амортизирачки ефект од околу седум денари по литар, со нова цена околу 99 денари. Кај бензините понискиот данок само го ограничува растот: ЕУРОСУПЕР БС-95 се очекува да чини околу 100,5 денари за литар, а БС-98 околу 102,5 денари.

Аргументот со соседите

Премиерот Христијан Мицкоски ја брани мерката со тоа дека цената на нафтата на светските берзи ја надмина границата од 100 долари за барел и дека Македонија и понатаму има пониски цени од соседството. „Дали е таа ниска кога плаќате 95-96 денари по литар дизел или 100 денари? Не е, но е поевтина од таа што ја плаќаат во соседството“, изјави тој.

Тоа е точна споредба и невешт аргумент истовремено. Човекот што полни резервоар не плаќа со разлика во однос на Албанија – плаќа со денари од својата плата. Опозицијата бара ДДВ за горивата да падне на пет проценти и целосно да се укине акцизата, оценувајќи дека мерката е задоцнета и половична.

Четиринаесет дена

Најслабата точка на мерката е нејзиниот рок. Две недели се доволни за да се преживее најостриот удар, но недоволни за компаниите да ги преместат своите пресметки. Превозник што планира тримесечни договори нема да ја смени цената на услугата поради четиринаесетдневен даночен предах.

Регионот користи различни механизми. Србија интервенира преку акцизата – за периодот од 14 до 20 септември акцизата за дизел е утврдена на 55,53 динари, а за бензин на 54 динари. Црна Гора во март ја намали акцизата за 50 отсто, со што дизелот наместо со околу 31 цент поскапел за околу четири. Албанија има условен механизам кој се активира кога цената ќе надмине однапред утврден праг. Македонскиот модел комбинира акциза и ДДВ.

Ниту еден од тие модели не ја менува основната сметка: земја што увезува енергенти не може трајно да се изолира од светската цена. Даночните мерки го одложуваат ударот – не го отстрануваат.

Вистинскиот тест не е цената на 15 септември. Тоа е 29 септември, кога повластената стапка истекува. Ако нафтата дотогаш продолжи да поскапува, враќањето на ДДВ на 18 проценти значи нов скок на пумпите – и ново прашање што Владата допрва ќе мора да го одговори. Дотогаш би било добро да се објави и колкав приход буџетот губи и од каде се надоместува разликата, бидејќи секоја интервенција во енергетска криза некој ја плаќа.