Европската централна банка ги зголеми трите клучни каматни стапки за 0,25 процентни поени. Од 16 септември депозитната стапка изнесува 2,50 проценти, стапката за главните операции за рефинансирање 2,65, а маргиналната кредитна стапка 2,90 проценти. Ова е второто зголемување откако во јуни, по тригодишна пауза, ЕЦБ повторно почна да ја затегнува монетарната политика.

За граѓанин во Скопје со станбен кредит во евра, сето ова се сведува на еден број – ЕУРИБОР.

Шестмесечниот ЕУРИБОР на почетокот на годинава изнесуваше 2,105 проценти. На 9 септември веќе достигна 2,80. Само од почетокот на јули порасна од 2,554 на околу 2,8 проценти. Кај кредитите со променлива каматна стапка врзана за таа референтна стапка, тоа значи повисока месечна рата при следното редовно усогласување.

Не се однесува на сите, но не е ниту утеха

Кај договорите со фиксна камата нема автоматска промена. Кај променливите зависи која референтна стапка е наведена во договорот, колкава е банкарската маржа и на кој период банката ја усогласува каматата. Кредит што се ревидира на секои шест или дванаесет месеци ќе ја почувствува новата стапка дури кога ќе дојде договорениот датум.

Значи ефектот нема да дојде во ист ден кај сите, туку по редослед. Тоа е важна разлика во практика, но не и во насока – растот на ЕУРИБОР веќе покажува дека европскиот банкарски пазар подолго време го вградува очекувањето за повисоки камати.

Зошто камата во Франкфурт се чувствува во Скопје

Денарот е стабилен во однос на еврото, и токму затоа одлуките од Франкфурт не се туѓи вести. Тоа не значи дека Народната банка автоматски ќе ги следи сите потези на ЕЦБ, но подолг период на високи европски камати го стеснува просторот за брзо намалување на домашните стапки.

Причината за целото затегнување е енергијата. Во август годишната инфлација во еврозоната достигна 3,3 отсто, наспроти 2,9 во јули – највисока стапка од септември 2023 година. Инфлацијата кај енергентите се зголемила од 10,3 на 14,3 отсто, при ограничено снабдување со сурова нафта поради борбите околу Ормускиот теснец. Цената на нафтата „брент“ повторно ја надмина границата од 100 долари за барел.

Интересно е што поскапувањето засега не се прелева подеднакво во остатокот од економијата. Базичната инфлација, која ги исклучува енергијата, храната, алкохолот и тутунот, се намали од 2,5 на 2,4 отсто. Инфлацијата кај услугите падна од 3,3 на 3 отсто. Економистите на ЕЦБ проценија дека околу 90 отсто од растот на енергетската инфлација меѓу јануари и мај бил предизвикан од факторите поврзани со снабдувањето.

Тоа е суштинска разлика во однос на брановите од 2021 и 2022 година, кога поголема улога имаа и побарувачката и фискалните мерки. Сега проблемот е на страната на понудата – а каматната стапка е алатка што дејствува врз побарувачката.

ЕЦБ очекува просечна инфлација од 3 отсто оваа година, 2,5 во 2027 и 2,1 во 2028. Прогнозите за следните години се ревидирани нагоре во однос на јунските. Банката не најави однапред дали ќе следи уште едно зголемување – одлуките ќе ги носи според новите податоци.

За секој што плаќа рата врзана за ЕУРИБОР, тоа значи дека следното усогласување е појасно од секое соопштение.