Производствената цена на еден килограм пиперка е 26 денари. Во тие 26 денари влегуваат семето, ѓубривата, препаратите, наводнувањето, горивото и работната рака. Откупната цена на дел од пунктовите е 15 денари.

Значи за секој предаден килограм земјоделецот губи по 11 денари. И затоа, наместо на откуп, дел од родот годинава завршува под тракторите – земјоделците ги ораат сопствените ниви заедно со пиперките.

Особено кај „куртовска капија“, каде според претходно договорените цени првата класа требала да се откупува по 40 денари за килограм. На терен, тврдат производителите, и најквалитетната пиперка се презема за 15 до 18 денари.

Механиката на уценувањето

Земјоделците од Пелагонија го опишуваат тоа без ниту еден технички термин: „На пунктовите знаат дека на земјоделците ќе им скапат пиперките и затоа ја држат цената долу. По еден месец, кога ќе нема пиперки, тогаш ќе ти даваат и по 80 денари за килограм, ама тогаш ќе нема пипер и џабе ти е.“

Тоа е целата приказна во три реченици. Стоката е расиплива, рокот е неумолив, а спротивната страна го знае тоа. Земјоделецот нема опција да чека – пиперката не чека. Откупувачот има сите опции.

Ѓорѓи Каракашев, претседател на Националната земјоделска мрежа, го кажува и следниот дел: освен ниската цена, откупувачите не сакаат да ги земаат ниту пониските класи, кои остануваат да скапуваат по нивите. Откупот е стихиен и не е континуиран.

Според него, ниту државата не успева да се справи со тоа што го нарекува „дивеење“ на откупувачите и трговците кои не ја почитуваат договорената цена од 40 денари за прва класа и 30 за прва-втора.

Шездесет денари преку границата

Во соседните земји црвената пиперка се откупува по околу едно евро, односно околу 60 денари за килограм. Четири пати повеќе отколку на дел од домашните пунктови.

Производителите ја објаснуваат разликата со повисоките субвенции што се исплаќаат во земјите од регионот – меѓу нив Албанија, Србија, Грција и Бугарија – поради што македонскиот земјоделец потешко се натпреварува на странските пазари.

Има и втор притисок. Како пример ја посочуваат Бугарија, која според нив ги користи механизмите од ЦЕФТА за ограничување на увозот на македонски производи. Во последниот случај назад биле вратени девет тони македонски пиперки, а заедно со претходно вратените 11,6 тони, вкупната количина стигнала до околу 20 тони.

Значи: цената внатре е половина од трошокот, цената надвор е четирикратна, а патот кон надвор е затворен. Тоа не е пазар – тоа е тесен ходник во кој едната страна знае дека другата мора да помине.

Што бараат

Барањето на производителите е поскромно отколку што приказната сугерира. Не бараат повисока цена од договорената – бараат да се почитува договорената. Четириесет денари за прва класа, онака како што министерот излегол и кажал.

„Нека помине по селата, нека ги прошета пунктовите, па да видиме дали е 40 или 15 денари најубавата пиперка“, велат земјоделците.

Кога договорот меѓу министерството, производителите и откупувачите постои на хартија, а на пунктот важи друга цена, тогаш прашањето не е економско. Прашањето е кој има надлежност да излезе на тој пункт – и зошто тоа сè уште не се случило.