Земјоделците го кажуваат без многу зборови: досега тие работеа, а најголем ќар имаа откупувачите. Министерството за земјоделство сега предлага правилата да се сменат – со два нацрт-текста, од кои измените на Законот за земјоделство и рурален развој се објавени на Електронскиот национален регистар на прописи (ЕНЕР).

Цената пред откупот, не после

Нацрт-законот за уредување на пазарите со земјоделски производи воведува правило што звучи очигледно: организиран откуп ќе можат да вршат само правни лица и трговци поединци запишани во Регистар на откупувачи. Регистарот ќе го води министерството, а дел од податоците ќе бидат јавни, па земјоделецот ќе може да провери дали откупувачот е регистриран и за кои производи.

Откупот ќе мора да се врши врз основа на писмен договор. Ако нема однапред утврдена фиксна цена, откупувачот ќе мора пред почетокот на откупот јасно и видливо да ја истакне цената или начинот на нејзино пресметување, а методот мора да биде „јасен, разбирлив, проверлив и достапен на договорните страни“. При предавањето, земјоделецот ќе добива документ за прием со количината, квалитетот, цената, вкупната вредност и рокот за плаќање.

Откупувачите ќе мора да имаат исправна и заверена вага. За производи кај кои постои поголем ризик од ненавремена исплата, Владата ќе може да бара доказ за финансиска способност – банкарска гаранција, кредитна линија или осигурување на плаќањето. А за регистрација, откупувачот не смее да има неизмирени долгови кон земјоделци утврдени со правосилна одлука.

Казни според големината

Втората измена, на Законот за земјоделство и рурален развој, ги носи забите. Глобите повеќе нема да бидат исти за сите. За прекршоци при откупот, микро друштво би плаќало од 700 до 1.000 евра, мало од 1.500 до 2.000, средно од 5.000 до 6.000, а големо од 8.000 до 10.000 евра. Одговорното лице во компанијата може да добие глоба од 300 до 500 евра, а за одредени прекршоци се предвидува и привремена забрана за вршење дејност од три месеци до две години. Казниви се, меѓу другото, откупот без запишување во регистарот, неисплатата на откупените производи и незаконските измени на договорите.

„Само со казни можно е да се воведе некаков ред. Ќе се знае кој откупува, како и по која цена“, велат земјоделци што произведуваат раноградинарски култури.

На хартија, ова е еден од поразумните предлози за селото во последно време. Но хартијата е лесниот дел. Регистарот, договорите и заверените ваги значат нешто само ако Државниот инспекторат за земјоделство навистина излезе на откупните места во сезона, кога камионите чекаат во редица, а цената се договара на лице место. Тоа ниту еден нацрт не може да го гарантира.