Во 5 часот и 17 минути, 26 јули 1963 година. За дваесет секунди Скопје престана да постои во форма во која луѓето го знаеле. Земјотрес со магнитуда 6,1 по Рихтер, 1.070 загинати, околу 3.000 повредени, над 200.000 граѓани без дом. Шеесет и три години подоцна, во Старата скопска чаршија е поставена спомен-плоча за човек кој се борел таа чаршија да остане.

Полскиот урбанист Адолф Циборовски беше меѓу меѓународните експерти што работеа на планот за обнова на градот. Тој ја водеше проектната работа на Обединетите нации за обновата на Скопје, на стратешките и на општествено-развојните планови. Јапонскиот архитект Кензо Танге го проектираше препознатливиот „Градски ѕид” и централното градско подрачје.

Човекот кој рекол не на бришењето

Ова е делот што ретко се раскажува. Во моментот кога дел од предлозите биле историското градско јадро да се замени со целосно модерни урбани решенија, Циборовски се застапувал историското наследство да биде вградено во новата визија на градот.

Градоначалникот на Чаир Изет Меџити рече дека плочата е израз на благодарност за таа визија и за придонесот кон зачувувањето на Старата скопска чаршија, која останува една од најважните историски, културни и идентитетски вредности на Скопје. Градоначалникот на Град Скопје Орце Ѓорѓиевски ја нарече плочата мал но значаен акт на благодарност кон човекот кој помогнал да се зачува духот на чаршијата. На настанот беше и внуката на Циборовски, Јулија, која рече дека историјата треба да служи за создавање модерна иднина.

Шеесет и три години подоцна

Вреди да се задржиме на тоа што значи оваа плоча денес. Странец, во град разурнат до земја, се борел да не се избрише најстариот дел од него – во време кога „модерно” беше најмоќниот аргумент во секоја дискусија за градење. Изгуби ли тој аргумент, чаршијата денес би била паркинг или административен блок.

Од 1963 година наназад, Скопје е глобален симбол на солидарност – помош дојде од целиот свет, а градот се исправи. По повод годишнината има изложба „63 години – Скопје ’63” во Музејот на градот и концерт „Скопје, радост моја” во Градскиот парк.

Датумот 26 јули останува врежан во колективната меморија на градот. Не поради бројот на загинати, туку поради тоа што дојде после – и поради луѓето кои, како Циборовски, инсистирале обновата да не значи бришење. Тоа е поука која секоја наредна градска власт може да ја прочита од плочата во чаршијата, ако сака.