Плата од 49.544 денари наспроти кошница од 68.743: Просекот покрива 72 отсто од основното

Просечната нето-плата во мај изнесувала 49.544 денари – раст од 8,2 отсто на годишно ниво. Синдикалната минимална кошница за истиот месец изнесувала 68.743 денари. Разликата е 19.199 денари. Со други зборови, една просечна плата покрива околу 72 отсто од пресметаните основни трошоци за четиричлено семејство.

Растот е реален и не заслужува цинизам. Според Државниот завод за статистика, просечната бруто-плата достигнала 74.482 денари, а најголем годишен раст е забележан во снабдувањето со вода и управувањето со отпад, во уметноста, забавата и рекреацијата, како и во транспортот и складирањето. Трошоците на живот во мај биле повисоки за 4,8 отсто во споредба со лани – значи платите растат побрзо од цените. Математички, тоа е добра вест.

Проблемот е што математиката не се распределува еднакво

Просечната плата се однесува на еден вработен, додека синдикалната кошница е модел за четиричлено домаќинство. Во семејство со двајца вработени вкупниот приход е повисок и споредбата е поповолна. Но токму затоа е важно што покажува другиот крај на распределбата.

Минималната плата изнесува 26.046 денари. Две минимални плати заедно се 52.092 денари – за 16.651 денар помалку од мајската синдикална кошница. Значи домаќинство во кое обајцата родители работат легално, полно работно време, за минимална плата, останува под пресметаниот минимум. Без луксуз, без непланирани трошоци, без простор за штедење.

Бројката што ја нема во соопштението

Во македонското соопштение за мај е објавена просечната плата, но не и медијалната. Тоа не значи дека просекот е неточен – значи дека јавноста добива само еден дел од сликата. Просекот може да биде подигнат од помал број високи плати, бонуси и добро платени сектори. Медијаната го покажува средишниот вработен: човекот над кого е едната половина од сите вработени, а под кого другата.

Колку таа разлика менува, се гледа кај соседите. Во Србија просечната нето-плата во мај изнесувала 118.398 динари, но српскиот Републички завод за статистика објавува и медијана – таа била 93.277 динари, односно околу 79 отсто од просечната. Разликата меѓу двете бројки е 25.121 динар. Истиот месец, истата земја, две сосема различни приказни во зависност од тоа која бројка ќе ја земете за наслов.

Без медијана, без податоци по доходовни групи и без јасен приказ колкав дел од вработените се под просекот, бројката од 49.544 денари станува повеќе политичка отколку социјална информација. Власта го истакнува растот, опозицијата го истакнува празниот паричник, а домаќинствата живеат во разликата меѓу приходот што го добиле и трошокот што мораат да го платат.

Достоинствената плата не е плата што ги покрива само храната и сметките. Таа треба да остави простор за здравје, образование, одмор, непланиран трошок и барем мала заштеда. Со 72 отсто покриеност на кошницата, тој простор го нема. Следното соопштение повторно ќе донесе нов просек. Поважното прашање ќе остане исто: колку луѓе навистина се блиску до тој просек, а колку се далеку под него.