Во мај домашното производство на електрична енергија покри 96,5 отсто од вкупната потрошувачка во државата. Увозот падна за речиси 20 отсто во споредба со истиот месец лани, а извозот порасна. Ова е бројка што ретко ја гледаме и вреди да се погледне што стои зад неа.

Според податоците на Државниот завод за статистика, бруто-производството на електрична енергија во мај изнесувало 462.653 мегават-часови, наспроти бруто-домашна потрошувачка од 479.603 мегават-часови. Увозот се сведе на 87.978 мегават-часови, додека извозот достигна 71.028 мегават-часови.

Каде се произведува струјата

Најинтересен е составот на производството. Термоцентралите и понатаму водат со 146.647 мегават-часови, но веднаш зад нив се соларните електрани со 143.419 мегават-часови и хидроцентралите со 138.015 мегават-часови. Разликата меѓу јаглен и сонце во мај изнесува само околу три илјади мегават-часови. Ветерните електрани произведоа 31.435 мегават-часови, што е повеќе од 50 отсто зголемување во однос на истиот месец лани.

Тоа значи дека обновливите извори заедно – сонце, вода и ветер – произведоа повеќе од двојно повеќе од термоцентралите. Пред неколку години таква реченица во македонски енергетски извештај не беше можна.

Внимание на месецот

Мај е најповолниот можен месец за оваа статистика: долги сончеви денови, полни акумулации по пролетните води, а грејната сезона завршена. Јануарскиот биланс изгледа поинаку и секој што ја следи енергетиката тоа го знае. Затоа 96,5 отсто е одличен резултат, но не е годишна слика – тоа е најдобриот кадар од филмот.

Останатите бројки го потврдуваат тоа. Потрошувачката на јаглен изнесувала 264.997 тони, при што 99,9 отсто од неа отишла за производство на електрична енергија. Значи јагленот не исчезнал, само во мај имал помала улога. Потрошувачката на природен гас пораснала за 4,8 отсто на 4,463 милиони нормални кубни метри, што според статистиката се должи на работата на топлинските постројки кои во истиот период лани не биле активни. Потрошувачката на нафтени продукти паднала за 8,5 отсто и изнесувала 78.468 тони. Домаќинствата потрошиле 222.061 мегават-часови, повеќе од лани, но помалку од април.

Заклучокот е внимателно позитивен. Помал увоз значи помала изложеност на цените на регионалните берзи, а поголемо учество на сонцето и ветерот значи дека инвестициите почнуваат да се гледаат во бројки, а не само во најави. Вистинскиот тест доаѓа зимава, кога сонцето ќе биде најкратко, а потрошувачката најголема. Тогаш ќе се види дали 96,5 отсто беше почеток на тренд или убав мајски ден.

Во мај 2026 година Македонија произведе речиси онолку струја колку што потроши – 96,5 отсто од домашната потрошувачка беше покриена од домашно производство. Според податоците на Државниот завод за статистика, вкупното бруто-производство на електрична енергија изнесувало 462.653 мегават-часови, наспроти потрошувачка од 479.603 мегават-часови. Бројка што на прв поглед звучи како успех – и делумно е.

Но зад процентот се крие една многу помалку светла реалност. Речиси целата потрошувачка на јаглен – 99,9 отсто – отиде токму на производство на струја. Тоа значи дека нашата „домашна” енергетска независност сѐ уште виси на РЕК Битола и на јагленот што го копаме и го гориме. Струјата е домашна, да, но цената што ја плаќаме не е само на сметката за електрична енергија – таа се плаќа и во воздухот што го дишеме и во климата што ја менуваме.

Податоците покажуваат и други поместувања. Потрошувачката на природен гас во мај порасна за 4,8 отсто во однос на лани, што Заводот го припишува на работата на топлинските постројки кои претходната година во истиот период не биле активни. Од друга страна, потрошувачката на нафтени продукти падна за 8,5 отсто.

Значи, каква е сликата? Македонија навистина може да си ги покрие сопствените потреби за струја – но со енергетски микс кој сѐ уште е тежок, валкан и зависен од јагленот. Вистинската енергетска независност не се мери само во тоа дали струјата е домашна, туку и во тоа од што е произведена. Додека 99,9 отсто од јагленот завршува во котлите на термоцентралите, зборуваме за самодоволност од минатиот век. Прашањето за иднината останува неодговорено: што ќе биде со тие проценти кога јагленот, порано или подоцна, ќе мора да замине?