Меѓународната агенција за енергетика ретко пишува драматично. Затоа кога во еден месец ќе ја влоши сопствената проценка за милион барели дневно, вреди да се застане и да се прочита двапати.

Во јули агенцијата очекуваше дека во третиот квартал побарувачката за нафта ќе биде повисока од понудата за околу 800.000 барели дневно. Во новиот извештај таа бројка е 1,8 милиони барели дневно. Тоа не е корекција, тоа е признание дека претходната сметка била погрешна.

Причината не е мистерија. Производството на Блискиот Исток во јули било за 8,3 милиони барели дневно под нивото пред војната. Главното тесно грло е Хормузскиот теснец, низ кој поминувањето стана отежнато. Кон тоа се додаваат американската блокада на извозот од Иран, нападите врз бродови во теснецот Баб ел-Мандеб и намалениот извоз на казахстанска нафта.

Работата на руските рафинерии, пак, паднала на најниско ниво во речиси две децении поради украинските напади. Глобалната преработка на сурова нафта во јули била за пет милиони барели дневно помала отколку една година порано. Светските залихи од почетокот на војната на Блискиот Исток се намалени за околу 410 милиони барели.

Секој од овие фактори одделно е решлив. Проблемот е што сите работат истовремено, и ниту еден од нив не зависи од тоа колку нафта светот сака да купи. Ова е криза на понудата, а понудата ја држат држави што моментално имаат други приоритети од стабилноста на пазарот.

Сметката што ја испишува географијата

Агенцијата сега очекува глобалната побарувачка оваа година да падне за 1,6 милиони барели дневно, а понудата за 4,3 милиони. Кога понудата се повлекува побрзо од побарувачката, цената нема каде да оди освен нагоре.

Има и втор сценарио во истиот извештај, и тој е речиси комично оптимистичен. Ако конфликтот на Блискиот Исток се смири и извозот се нормализира, во 2027 година понудата би можела да ја надмине побарувачката за дури 4,6 милиони барели дневно. Побарувачката би пораснала за 2,4 милиони, понудата за 8,3 милиони.

Значи истата агенција во ист извештај гледа и остар недостиг годинава и вишок догодина. Разликата помеѓу двата сценарија не е економска, туку воена. Тоа е признание дека цената на нафтата денес зависи повеќе од тоа кој ќе пука, отколку од тоа кој колку троши.

Балканот тука нема ниту еден лост. Ние не произведуваме, не преработуваме во сериозен обем и не седиме на ниту еден од теснците што се спомнуваат во извештајот. Ние сме на крајот од синџирот, таму каде што бројката пристигнува веќе завршена. Прашањето не е дали ќе ја видиме, туку колку време ќе ѝ треба.