Израелската компанија CyberGlobes не пробива телефони. Не ѝ треба. Таа само чита сè што луѓето сами го објавиле – на Фејсбук, Инстаграм, ТикТок, Јутјуб, Икс – и потоа од тие милијарди трошки составува мапа на тоа кој со кого се дружи, кој каде бил и кој што поддржал. Според голема истрага на израелскиот „Хаарец“ и „ТеМаркер“, алатките на таа фирма завршиле во рацете на влади кои не се познати по нежност кон своите критичари.

Списокот на клиенти е она што боли. Не се само авторитарни режими. Таму се и САД, Норвешка, Финска, Јапонија, Холандија, Литванија, Полска, Украина – и Хрватска. Значи, земја членка на ЕУ, соседна, со иста правна рамка на која и ние се повикуваме секој пат кога зборуваме за европски стандарди. Кој бил клиентот во Хрватска и за што се користеле алатките – тоа „Хаарец“ не го наведува. Не е наведено, но е потврдено дека било.

Како изгледа тоа во пракса

Едната алатка ви дозволува да означите подрачје на мапа и потоа да ги извадите сите луѓе што од тоа место објавувале на Инстаграм во одреден период. Преведено: маркирате плоштад на денот на протестот и добивате список на учесници. Без судска наредба, без пробивање на ниту еден уред, без нешто што личи на класично шпионирање. Само собирање на она што сите ние секојдневно го оставаме зад себе.

Најгрдиот случај од документите е Индонезија. Државно тело, според истрагата, побарало помош за идентификување на припадници на ЛГБТ заедницата. Вработен во фирмата советувал клиентот да користи локални изрази за геј лица, да пронајде истакнати активисти, да им ги анализира профилите и да провери во кои групи се зачленети. Во земја каде организациите за човекови права со години документираат апсења и казнување со камшикување.

Во Нигерија, по протестите во август 2024 во кои според „Амнести интернешнал“ загинале најмалку 24 демонстранти, а над 1.200 луѓе биле уапсени, вработен во CyberGlobes пребарувал хаштаг поврзан со демонстрациите додека десетици протестанти веќе биле на суд по обвиненија што вклучувале и предавство. Владата на Нигерија била клиент на фирмата.

И еден случај што е многу поблиску до нас

Меѓу метите биле и европски еколошки активисти. Компанијата собирала податоци за противниците на планираната изградба на вториот блок на словенечката нуклеарна централа – проект проценет на девет до 15 милијарди евра. Пребарувани биле членови на „Гринпис Словенија“ и нивните врски на социјалните мрежи. За некои биле повлекувани и списоците на пријатели, со што практично се цртала мапа на луѓето поврзани со противниците на проектот. Кој ги нарачал тие пребарувања – не се знае.

Тоа е реченицата што вреди да се прочита двапати. Не станува збор за диктатура од друг континент. Станува збор за соседна земја, за граѓани што се противат на инвестиција вредна колку неколку македонски буџети, и за нивните пријатели – луѓе кои ниту протестирале, ниту потпишале нешто, туку само се нашле на нечиј список на познаници.

Во Мозамбик вработен пребарувал податоци за опозицискиот политичар Витано Сингано неколку дена по неговото апсење, вклучувајќи бази со украдени податоци и систем за препознавање лица. Сингано подоцна бил пуштен, а во јули 2025 наводно бил киднапиран на улица во Мапуто и оттогаш му се губи трагата. Документите не докажуваат врска со фирмата. Во Руанда алатките биле користени за анализа на анонимен профил што го критикува претседателот Кагаме – па составен список на корисници што лајкнале или споделиле негови објави, рангиран според интензитетот на поддршката.

CyberGlobes ги отфрла обвинувањата. Тврди дека материјалот е украден во хакерски напад и дека дел од документите се изменети пред објавувањето. Не наведува кои документи наводно се фалсификувани и не приложува докази. Вели дека работи законски и дека поради доверливост нема да коментира кој ѝ е клиент.

Фејсбук во 2022 објави дека отстранил над 200 лажни профили што фирмата ги користела или ги купила. Извор близок до компанијата тврди дека таа податоците ги купува од други фирми и дека не користи лажни сметки – но интерните документи покажуваат дека барем порано ги купувала.

Нема ништо во оваа приказна што технички е тешко. Тоа е и поентата. Целата операција се потпира на едно единствено нешто: на тоа дека ние доброволно и постојано ги објавуваме местата, датумите, пријателите и ставовите. Прашањето не е дали некој ги собира – туку која влада, по чиј налог и против кого.