Македонија најави дека го добива својот прв национален центар за вештачка интелигенција – со име што не е случајно избрано: „Везилка”. Министерот за дигитална трансформација Стефан Андоновски соопшти дека целта е да се изгради македонски јазичен модел и домашна дигитална база, наместо да зависиме целосно од странски алатки што слабо го препознаваат нашиот јазик и контекст.

Идејата има логика што тешко може да се оспори. Денешните големи јазични модели го третираат македонскиот како мал, споредбен јазик – грешат во падежи, мешаат значења, не го разбираат културниот контекст. Центарот, според најавите, ќе работи на дигитализација на македонскиот јазичен корпус и развој на модел наменет за институции, образование, наука и граѓани. Партнери се МАНУ, Народната и универзитетска библиотека, Собранието, Службен весник и институтите за македонски јазик.

Бројките се конкретни: проектот чини околу 6,5 милиони евра – 1,5 милион од државата, 1 милион од факултетите, а остатокот од Европската Унија. Функционален јазичен модел се очекува до крајот на 2026 или почетокот на 2027 година, со намера да биде понуден како софтвер со отворен код за домашни институции и компании.

Звучи добро на хартија – а кај нас токму на хартијата најубаво звучат проектите. Прашањето не е дали идејата е добра (таа е), туку дали ќе се изгради реална алатка што секојдневно ќе ја користат институциите, или уште една свечено отворена структура што за две години никој нема да ја споменува. Везилката во народната носија везе со трпение и со децении траен конец. Истото ќе се бара и од оваа дигитална Везилка – не само да се отвори, туку да издржи.