Државното испраќање на Ратко Младиќ во Белград ја разбранува германската политика – и разделбата помеѓу партиите испадна поостра од очекуваното. Речиси сите ја осудија српската власт заради односот кон осудениот воен злосторник. Освен една: Алтернатива за Германија. Крајно десничарската странка одеднаш најде разбирање за Белград.

Антон Хофрајтер, пратеник на Зелените и претседател на Одборот за прашања на Европската унија во Бундестагот, беше најдиректен. Според него, превозот на телото на Младиќ со владин авион и присуството на министри на комеморацијата покажуваат дека српската влада човекот одговорен за геноцидот во Сребреница го претвора во народен херој.

„Однесувањето на српската влада е јасна порака до Европа дека земјата под Вучиќ се сврте од европскиот курс. Кој ги велича воените злосторници се движи надвор од европскиот вредносен поредок и нему нема место во Европската унија“, одговори Хофрајтер на прашање од германски медиум. Тој ја критикуваше и сопствената влада заради молкот. „Кој молчи на воени злосторства, му нанесува тешка штета на меѓународното право“, рече, и додаде реченица што директно се однесува на пари: „Кој слави воени злосторници, не може истовремено да собира европски средства.“

Кој молчеше, а кој проговори

Прашани за настаните во Белград, политичарите од владејачката Христијанско-демократска унија кои инаку се занимаваат со регионот одбија одговор или воопшто не реагираа. Тоа е податок сам по себе.

Јасмина Хостерт, пратеничка на социјалдемократите и претседателка на германско-југоисточноевропската парламентарна група, потекнува од Босна и Херцеговина и не бираше зборови. „Државен погреб за ‘касапинот од Сребреница’ не е само сосема неприфатлив, туку за жал покажува и колку Србија е далеку од соочувањето со злосторствата и од Европската унија“, изјави таа. За неа тоа е чекор наназад и пречка кон приближувањето до ЕУ.

Хостерт додаде и нешто што ретко се слуша во ваквите дебати – солидарност со луѓето во самата Србија кои не го делат официјалниот наратив. „Жал ми е што заради тоа пред сè страдаат оние кои во Србија се залагаат за расветлување на вистината и приближување кон ЕУ и ја критикуваат власта.“

Разбирањето на АфД

Саша Ленсинг од АфД тргна од спротивна страна. Тој потсети дека Србија со апсењето и предавањето на Младиќ на Хашкиот трибунал ги исполнила своите меѓународни обврски и затоа не гледа причина денешната расправа да прерасне во начелно доведување во прашање на српскиот однос кон меѓународните судови.

Ленсинг вели дека различната перцепција на ликот на Младиќ во самото српско општество покажува колку длабоко се протегаат историските судири и различните култури на сеќавање. Формално, тој и додаде дека хероизирањето на осудени воени злосторници не придонесува за помирување – но истата реченица ја заврши со тоа дека ни паушалните осуди на Србија не би помогнале. Балансот е тука за да не се каже ништо.

Ова не е нов став. На минатогодишната расправа во Бундестагот по повод 30-годишнината од Сребреница, единствен исклучок во квалификувањето на злосторството како геноцид беше токму АфД. Нивниот пратеник Александер Волф ја оспори таа квалификација со тврдење дека Србите таму стрелале мажи, а жените и децата начелно ги поштедиле.

Блокади нема да има, затоа што нема ни што да се блокира

Најтрезвената анализа дојде од Ади Ќеримагиќ, виш аналитичар на берлинскиот think-tank European Stability Initiative. Тој ја критикува пред сè Европската комисија и тоа што таа очекуваше од Србија пред самиот погреб.

„Тие очекувања многу брзо беа сведени на едно: да не постои формална, правна или административна одлука на државата Србија да му приреди државен погреб на Младиќ. Комисијата тој факт не го прифати само како доволен, туку на прес-конференцијата го претстави и како успех на сопствената полуга на влијание“, вели Ќеримагиќ. А на самиот погреб се покажа дека државата сепак учествувала.

Неговиот заклучок е она што му треба на секој читател во регионот: тоа нема многу да смени, но не затоа што нема волја – туку затоа што напредок и онака одамна нема. Србија од 2021 година не отворила ниту еден кластер во преговорите со Европската унија. Комисијата препорачува отворање на Кластерот 3, но земјите-членки го блокираат – едни поради неусогласената српска надворешна политика, пред сè кон Русија и војната во Украина, други поради состојбата со владеењето на правото и нападите врз демонстранти и организации на граѓанското општество, а повремено и поради ситуацијата на северот на Косово.

Тоа е сликата што вреди да се погледне и од Скопје. Проширувањето одамна не се решава со извештаи и препораки, туку со ветото и расположението на поединечни престолнини. Србија тоа го дознава преку Младиќ. Македонија го дознава со децении, преку сосема други поводи – но со идентичен исход.