Секое утро кога контејнерите преполни ги дочекуваат скопјани, приказната изгледа како локален проблем – камион што не дошол, ѓубре што се натрупало. Но конечниот извештај на Државниот завод за ревизија открива дека проблемот не е во едно утро, туку во целиот систем. Од вкупно 189 специјални комунални возила на ЈП „Комунална хигиена – Скопје”, само 76 биле во возна состојба. Остатокот – 113 возила, или околу 60 отсто од возниот парк – се расипани или хаварисани.

Бројката сама по себе кажува многу, но контекстот ја прави уште потешка. Просечната старост на возилата е 15 години. Дури 40 отсто од резервните делови се застарени, некои датираат уште од 2009 година. Со други зборови, ова не е претпријатие што одеднаш западнало во проблем – тоа е претпријатие што со години се распаѓало пред очите на сите, додека надлежните гледаа на друга страна.

Дванаесет милиони евра долг

Финансиската слика е уште помрачна. „Комунална хигиена” има обврски од речиси 12 милиони евра, намалена ликвидност и задоцнети плаќања кон добавувачите што носат казни и ризик од блокада на сметки. Ревизорите утврдиле и неизвесни побарувања од околу 2 милиони евра, како и опрема во вредност од околу 472.000 евра што воопшто не е евидентирана – имотните односи потекнуваат од поделба од 1992 година без соодветна документација.

А кога сопствениот возен парк не функционира, дупката се крпи со луѓе однадвор: во 2024 година биле ангажирани 354 работници преку приватна агенција. Значи наместо да се инвестира во сопствени возила и во сопствени вработени, парите одат за привремено закрпување на состојба што со години се влошува. Тоа е модел кој му одговара на некого, но сигурно не на скопјанецот што плаќа сметка за услуга која често не ја добива.

Ревизорите препорачуваат сеопфатна стратегија за модернизација на возниот парк, прилагодена на обемот на работа и на потребата од услуга 24 часа седум дена во неделата, како и постојан систем за следење на техничката исправност и трошоците. Препораки што звучат разумно – но кои вредат толку колку што ќе бидат спроведени.

Прашањето што останува не е зошто контејнерите се полни. Прашањето е кој ќе одговара за тоа што едно градско претпријатие со години тоне во долгови и расипани камиони, а никој не повлекол алармот навреме. Ревизорскиот извештај не е крај на приказната – тој е само доказот дека проблемот е познат. Она што недостасува е одговорност, а неа ниту еден извештај не може да ја наметне сам.