Шеснаесет луѓе загинаа во автобуската несреќа кај Ласкарци во февруари 2019 година. Триесетина беа повредени. Седум години подоцна, Врховниот суд ја укина второстепената пресуда и предметот се враќа на повторно постапување пред Апелација. Во истиот дише Врховниот ги укина и првостепената и второстепената пресуда против Стевчо Јакимовски.

Јакимовски беше осуден на една година затвор за легализацијата на привременото седиште на Општина Карпош. До моментот на укинувањето, тој веќе издржал две третини од казната. Прочитајте ја таа реченица уште еднаш – човекот ја отслужил речиси целата казна, а сега се утврдува дека пресудата не била во ред.

Правен егзибиционизам

Адвокатот Владимир Туфегџиќ ги нарече двете укинати пресуди сериозен тест и аларм за правниот систем. Неговото прашање е директно: дали пониските судови сè почесто се впуштаат во правен егзибиционизам, поставувајќи се како помошна служба на обвинителството и импровизирајќи со доказите за да се донесе осудителна пресуда по секоја цена – дури и кога обвинителите изречно кажуваат дека докази нема.

Тој отвори и второ прашање што ретко се поставува гласно: за одлуки од јавен интерес се објавува дека се донесени, но писмените образложенија остануваат недостапни. Значи, јавноста дознава што одлучил судот, но не и зошто.

Таа недостапност не е теоретска. Кривичниот и Апелациониот суд сè уште немаат добиено писмени одлуки од Врховниот, поради што не можат да постапат и да ги ослободат лицата што ги издржуваат казните. Луѓе седат во затвор врз основа на пресуди што повеќе не постојат, затоа што документот сè уште не е напишан.

Обвинителството застана зад судот

Државниот јавен обвинител Ненад Савески застана во одбрана на институционалната самостојност на Врховниот суд. Тој го отфрли впечатокот дека судовите одлучуваат под притисок, под влијание или во служба на Јавното обвинителство, нагласувајќи дека пресудите се носат во името на граѓаните, врз основа на законите и на доказите.

Савески појасни дека Врховниот во овие случаи не ги оценувал обвиненијата, туку законитоста на одлуките на пониските судови. Укинувањето, според него, не е оценка за работата на обвинителите, туку судска контрола врз постапувањето на пониските судови.

Што останува

Формално, Савески е во право – Врховниот суд постои токму за да проверува дали пониските судови постапувале законито. Проблемот не е во тоа што контролата постоела. Проблемот е во тоа што таа стигнува седум години по смртта на 16 луѓе, и откако еден осуден ја отслужил речиси целата казна.

Правдата што пристига после издржаната казна не е поправена грешка. Тоа е систем кој успеал да казни и да не осуди истовремено. Семејствата од Ласкарци сега почнуваат да чекаат од почеток – а и оние што одлежале, чекаат некој да го напише документот со кој ќе излезат.