Еден човек е мртов, 29 се ранети, неколку од нив тешко. Комбе влета во толпата на Прајд-парадата во берлинскиот Тиргартен во сабота вечер, а возачот избегал со мачета во рака. До објавувањето на овој текст сè уште е во бегство, а Берлин е под интензивна потера.

Германскиот министер за внатрешни работи Александар Добринт го нарече она што секој што ја гледал снимката веќе го знаел: терористички напад со исламистички мотив. „Сите докази укажуваат на тоа дека осомничениот дејствувал од позиции на исламски екстремизам”, изјави Добринт. „Работиме со човек кој и претходно бил во фокусот поради бројни кривични дела, радикализација и врски со исламистичката сцена.”

И тука приказната престанува да биде за еден напаѓач и станува за една држава.

Државата знаела. Со години.

Осомничениот е Абдул Балут, 21-годишен германски граѓанин со либанско потекло. Не е непознат – веќе бил осуден на една година и десет месеци затвор за подготовка на терористички напади. Казната потоа му била условена. Според германските медиуми, се радикализирал преку интернет од своите шеснаесет години и отворено симпатизирал со Исламска држава. Бил под државен надзор. И – ова е делот кој треба да се прочита двапати – во понеделник требало да продолжи со програма за дерадикализација.

Значи: осуден за подготовка на терористички напади, пуштен, надгледуван, запишан на програма за дерадикализација. И во сабота вечер, ден пред таа програма, влета со комбе во толпа луѓе. Кој ја потпиша условната казна? Кој оценил дека надзорот е доволен? Дали некој ќе одговара, или ќе биде доволно да се објави соопштение за „системски пропусти”?

Во возилото е најден и уште еден човек, ирански граѓанин, кој е приведен.

Метата не е случајна

Христофер-стрит-деј не е обичен настан во германскиот календар. Тоа е најмасовната Прајд-манифестација во земјата, симбол на сè што германската држава последните три децении се труди да го прикаже како своја вредност. Напад врз таа толпа е напад врз тој симбол – и напаѓачот тоа го знаел.

Градоначалникот на Берлин го нарече „удар врз нашиот начин на живот”. Канцеларот Мерц им се обрати на учесниците во претстојните паради со порака да не се дадат да бидат заплашени. Добринт, пак, не се обиде да ги смири: „Не можеме да ја исклучиме можноста од нови терористички напади.” Тоа е реткост во дипломатскиот речник на европските министри – обично се лаже дека е сè под контрола.

Што остана од контролата

Германија е земја со едни од најразвиените безбедносни служби во Европа, со буџети и законски механизми за кои на Балканот само се чита. И сепак: човек кој веќе бил во системот, со досие, со надзор и со закажан термин за дерадикализација, поминал низ сите филтри и влета во толпа.

Тоа не е приказна за неспособност – тоа е приказна за граница. Постои точка на која надзорот престанува да биде заштита и станува само хартија. Германија таа точка ја помина во сабота вечер, а сега ќе бара од своите граѓани да веруваат во истиот систем што не ја запре ниту онаа условна казна.

Балканот има свои закажани термини кои никој не ги следи, свои условни казни кои никој не ги проверува и свои досиеја кои спокојно собираат прав. Разликата е само во тоа што кај нас за тоа обично не се произнесува министер за внатрешни работи пред камери. Дали кај нас воопшто ќе стигнеше вест до министерот?

Потерата продолжува. Пораката е испратена. А една програма за дерадикализација во Берлин остана без свој учесник, бидејќи ден претходно тој одлучи поинаку.