Брисел напиша извештај, а во земјава сите го читаат како што им одговара. Европската комисија во својот Извештај за владеењето на правото предупредува дека притисокот врз судството продолжува – а премиерот Христијан Мицкоски истиот документ го прогласи за најдобриот што Македонија досега го добила. Ист текст, две спротивни вистини. Прашањето е која од нив ја гледаат граѓаните на своја кожа.

Извештајот, објавен на 17 јули, е децентен во дипломатскиот јазик, но јасен во суштината. Мешањето и притисокот од другите гранки на власта, се вели, продолжуваат да предизвикуваат сериозна загриженост за независноста на судството. Функционери и претставници на Владата ги засилиле личните критики кон судии и обвинители, а изјавите за „чистење” на правосудството може да ја поткопаат неговата независност.

Бројки што болат

Најтврдиот дел од извештајот не се оценките, туку процентите. Само 21 отсто од граѓаните и 19 отсто од компаниите ја оценуваат независноста на судовите како добра – пад од 28 и 26 отсто во претходната година. Довербата паѓа, и Комисијата директно го именува виновникот: перцепцијата за притисок од Владата, политичарите и економските интереси.

Тука е и парите. За судскиот систем во буџетот за 2026 се обезбедени 0,28 отсто од БДП, иако законот бара 0,8 отсто. За обвинителството – 0,21 отсто наспроти законски предвидените 0,4. Со други зборови, правосудството е финансирано на речиси третина од она што самиот закон го гарантира. Тешко е да си независен кога зависиш од тој што те критикува за да ти го одобри буџетот.

Премиерот не отстапува

Мицкоски не само што не се повлече – тој порача дека ќе продолжи јавно да ги критикува судиите и обвинителите, и дека тие нема да добијат повеќе пари додека не покажат резултати. „Ќе продолжам да ги критикувам и јавно да барам резултати. Граѓаните сами гледаат дека нема задоволителна испорака на правда”, изјави тој, оценувајќи го извештајот како најдобар досега.

Опозицијата го чита сосема поинаку. Од СДСМ, преку членот на Извршниот одбор Александар Наумоски, велат дека извештајот ја разоткрива „суровата вистина” – нема реформи, корупцијата е широко распространета, а судството е под политички притисок. „Извештајот од Брисел е црвен картон”, порача Наумоски, обвинувајќи ја власта дека „чувствата” на премиерот ги става над Уставот.

Помеѓу самофалбата на власта и алармот на опозицијата стои еден податок што ниту една страна не може да го заврти во своја корист: четири од пет граѓани не веруваат во независноста на судовите. Тоа не е ставот на Брисел, ниту на СДСМ – тоа е ставот на самите луѓе. И додека политичарите се препукуваат чиј е извештајот, довербата во правдата продолжува да се топи. Кој ќе одговара за тоа?