Депониите не се палат сами

Август го затвори летото со шеесетина дена во кои огнот беше главната вест. И речиси секој пат кога некој ќе го именуваше изворот, одговорот беше ист: некој го запалил. Кај Битола, по триесет и три часа гаснење во Маково, Граешница, Ивањевци и Лозани, пожарникарите не зборуваа за суша – зборуваа за нечија рака. На Китка директорот на ДЗС кажа дека група секојдневно го распалува истиот пожар, а некој ги чекал екипите да си заминат па палел одново.

Остатокот од месецот беше аритметика на исцрпеност. Педесет и два пожари за едно деноноќие, три ер-трактори за цела држава. Дваесет километри огнена линија во Мариово, каде гаснењето го отежнуваа и неексплодирани гранати од Првата светска војна. Дури кај Чаниште Армијата првпат ова лето се распореди превентивно – пред катастрофата, не по неа. А Куманово ги гаснеше туѓите пожари цел викенд, бидејќи соседните општини не даваат ни денар за пожарникарите. Кога огнот го проголта патот Штип – Кочани, го изгасна дождот. Не системот.

Најмногу заболени во Европа, а прскањето почна последно

Западнонилската треска влезе во август со тринаесет случаи и излезе од него со педесет. Помеѓу тие две бројки стои неделата во која добивме дванаесет нови случаи, кога до претходно имавме помалку од еден неделно. Речиси четирикратно повеќе од Италија по глава на жител, и шестмина починати за една сезона наспроти петмина за претходните четиринаесет години.

Прскањето траеше од мај. Координативниот состанок се одржа на деветнаесетти август. Во Ресен прскањето почна откако угина заразен гавран во градскиот парк – не пред тоа. А кога расправата конечно почна, таа се сведе на календар: градот брои третмани од седми мај наваму, опозицијата брои пациенти. Никој не брои што се променило на терен по секое прскање. Аеродром е под прогласена епидемија, а не спровел вонредно прскање – и тоа сега стои на официјална мапа.

Гостивар пиеше од шише цел месец

Кризата со водата во Гостивар влезе во август веќе стара. Дваесет и два дена фекалии во водоводот, над четири илјади пријавени заболени и тројца приведени. Кризниот штаб работеше беспрекорно – токму затоа што редовната контрола не работеше воопшто. Сметките, се разбира, стигнуваа редовно: 7,2 милиони евра за систем што не работи, а правобранителот мораше да бара граѓаните да бидат ослободени од нив.

Крајот на кризата беше соопштен со гест: кризниот штаб се напи вода од чешма пред камери, но потпишаниот наод што некој го гарантира никој не го виде. И тоа не беше единствената чешма со отворено прашање. Во Демир Капија две државни лаборатории ја испитаа истата вода и дадоа спротивни резултати – ИЈЗ Скопје вели дека не ги исполнува условите, ЦЈЗ Велес вели дека ги исполнува. Забраната беше точната одлука. Но ако проблемот е во земањето мостри, тогаш прашањето одамна не е само за Демир Капија. Во Дебар пак, изворот е меѓу најквалитетните во Европа и резервоарот е полн за четирикратно повеќе жители, а во четири населби вода нема со часови.

Единствениот ПЕТ скенер молчи, а сметката оди кај пациентот

Еден апарат за целата држава, со месеци надвор од функција. Ревизијата предупредила уште лани, а Институтот призна дека маслото на пумпата не било менувано како што треба. Во меѓувреме онколошките пациенти плаќаат по 1.300 евра приватно. Клиниката вели дека континуитетот не бил нарушен, пациентите велат спротивно – двете не можат да бидат точни.

Истиот месец илјадници вработени во полицијата административно исчезнаа од здравствениот систем поради една неприкнижена уплата. Полицајци беа враќани од хемотерапија. Проблемот веќе се случил во јуни. А кога Град Скопје објави поддршка за онколошките пациенти, во соопштението ги немаше трите податоци што постојат во самиот налог: колкумина се исплатени, колку добил секој и колку изнесува вкупната сума.

Пет години, три обвинителки, нула обвиненија

Истрагата за модуларните болници, отворена два дена по пожарот во Тетово, заврши со заклучок дека нема доволно докази. Затворен предмет не е ослободителна пресуда – но за четиринаесет семејства разликата е чисто теоретска.

Во истиот месец судството покажа и дека умее да се движи. Почна судењето за „Државна лотарија“ со осум обвинети и 231 доказ, додека директорот на лотаријата е во бегство веќе две години, а горната граница на казната е пет. На судењето за „Пулс“ четири часа вкрстени прашања одведоа до една реченица од Законот за градење: барањето за пренамена морал да го поднесе сопственикот, не закупецот. И до втора – обврската на градежниот инспектор не престанува кога зградата ќе биде изградена. А во истиот систем, Струга рече не и Битола рече да за истото барање, за истиот обвинет, во рок од шест недели.

Родени 19.031, во прво одделение седнаа 14.500

Најмирната вест на месецот беше и најтешката. Децата што годинава тргнаа на училиште се родени кога сè уште се раѓаа над деветнаесет илјади годишно – значи падот на наталитетот не ја објаснува целата разлика од 4.500. Триста паралелки помалку, дваесет и шест села без училиште. Министерката вели дека „успеале“ да го направат тоа, но празната клупа не е политика – таа е последица.

Во Штип сметката е уште поостра: пред една деценија градот имал над 10.000 ученици, годинава ги има 5.569. Клупата во прво одделение е најпрецизниот демографски инструмент што го имаме, и никој не сака да го чита. Општините реагираат како што знаат – со ранци и парични помош што се движат од пет до десет илјади денари зависно од поштенскиот код. Ранец не е причина да се остане.

Кошница од 68.797 денари, плата од 38.507

Двете статистики за август се точни и не се среќаваат никаде. Минималецот порасна најбрзо во Европа – 6,9 отсто – и сепак изнесува 624 евра, зад Србија и Црна Гора, додека Луксембург е на 2.771. Растот е реален, но врз ниска основа. Кошницата и платата зборуваат за различни работи и никогаш не се доведуваат една до друга.

На пумпата истиот светски пазар даде сосема поинаков резултат: кај нас дизелот поскапе за 42,8 отсто, во Косово 21,3, во Албанија 20,3, во Србија 15. А инфлацијата од 2,3 отсто мери брзина, не растојание – она што во 2022 се купувало за илјада денари, денес чини илјада и триста. Кога лебот стигна до 126 денари, тоа веќе не беше вест.

Странската табличка повеќе не е излез од системот

Едно нешто во август работеше, и вреди да се именува. 33.722 казни што никој не ги наплатил станаа првиот тест дали „Безбеден град“ важи за сите – и странската табличка престана да биде излез. Првиот ден донесе колони, караници и полициска интервенција, но проблемот не беше во правилото. Потоа Холанѓанец со порше што возел 168 на осумдесет беше запрен на излез од земјава – не од полицаец на пат, туку од систем што чита таблички и памети.

Разликата е во тоа што камерата не чека пријава, не бара кризен штаб и не се одржува со состанок. Работи затоа што е вклучена. Тоа е ниска летвичка за пофалба, а сепак ја надминува повеќето од останатите приказни во овој месец.

Светот, прочитан по тоа што никој не го забележал

Надвор од границите август повторно даде вести чија суштина беше пропуштеното време. Дрон со експлозив удри во украински авион во Германија, а никој не забележа четири часа; направата со семтекс ја пронашол возач на аеродромско комбе, не служба. Друг дрон падна во нива со сончоглед на километар од компресорска станица во Бугарија – и ако не било намерно, тоа е полошата вест, бидејќи значи дека вакво летало може да мине незабележано низ два воздушни простори.

Од истата суша што нè мачеше дома, струјата помина 700 евра за мегават-час: Пакш намали деведесет отсто, Чернавода педесет, Ѓердап 1 работи со петтина од капацитетот. Истата жештина што ја прави струјата неопходна, ја прави и недостапна. А кога акциите на Модерна се удвоија за еден ден поради вакцина против меланом што се прави за секој пациент посебно, прашањето за овој регион не беше дали лекот постои, туку колку години подоцна ќе стигне.

Лето поминато на границата и под сахарска прашина

И покрај сè, август си беше и одмор. На Богородица сите тргнуваа рано за да ја избегнат гужвата, а токму тогаш редот беше најдолг – и тоа се повторуваше секој ден од неделата. Враќањето мереше четириесет минути на Табановце и триесет на Богородица, а 28 нови авиолинии од Скопје и Охрид го проширија списокот – без да се каже колку од нив се субвенционирани.

Крајот на месецот донесе 39 степени, тропски ноќи и песок од Африка, со препорака да се избегнува престој на отворено. Совет што звучи поинаку ако работите на градилиште. Целото лето, всушност, се одвиваше во јазот меѓу документ и извршување. Знаевме каде горат депониите, знаевме дека комарците доаѓаат, знаевме кои водоводи немаат кој да ги дезинфицира. Знаењето не беше проблемот – ниту еднаш.