Октомври 2026: падот на Вучиќ, Михаилова во Софија, ребаланс што ги крати инвестициите и над 4.000 бомби во Битола

Контролорите се најдоа на списокот

Министерот Панче Тошковски сам рече дека голем дел од луѓето во прилепската мрежа за дрога повеќе од 15-тина години биле „недопирливи за органите на прогон“. Потоа дојде потешкиот детал: од 37 претреси, четири завршија кај полицајци од ОВР Прилеп, за кои сега постапува Внатрешната контрола. Кој гледал петнаесет години, а не видел?

Редот дојде и до оние што ги надгледуваат другите. Шефот на Вишото обвинителство Битола, Пецо Везировски, остана без пасош, осомничен дека ургирал за поблаги казни во најмалку четири предмети. На негово место дојде Антонио Јолевски, човекот што во 2022 го предложи за таа функција. Во Неготино се суди за 350.000 евра заѕидани во кујна, а разрешениот апелациски судија Ѓоко Ристов доведе вештак според кој ливчињата со сумите ги пишувала мајка му. Обвинителката Искра Хаџи Василева одговара со прашање: како тогаш на фолиите стои ДНК на синот? Вината ја утврдува судот. На крајот на октомври колегите ја избраа на чело на ОЈО ГОКК со 64 наспроти 57 гласа, на избори на кои мнозинството во Собранието нема глас.

Според обвинението во Кочани, двајца даночни контролори за очила и рачен часовник јавувале кога доаѓа ненајавена контрола кај фирмите поврзани со „Пулс“. Обвинителството тврди дека и лиценцата за угостителска дејност е добиена со поткуп, без воопшто да се поднесе барање. Тоа се записници и печати што постојат за да запрат нешто, а не за да се читаат на судење.

Кај операциите на очи, според кривичната пријава, една услуга се наплаќала двапати, и од Фондот и од пациентот, со меѓу 3.000 и 4.000 оштетени, а меѓу пријавените е директорот на Секторот за контрола во ФЗО. Болницата вели дека никого не оштетила, а вината ќе ја утврди судот. Кај Сарај, МВР утврди „низа неправилности“ и најави суспензија на шестмина полицајци четири дена по настанот, откако една партија веќе ги објави фотографиите од претепаните момчиња. Синдикатот раскажува сосема друга приказна, а првичниот полициски извештај остана под клуч. Дали Внатрешната контрола ќе тргнеше и без таа снимка?

Храброста во Белград стигна по пребројувањето

Шест дена пред изборите Александар Вучиќ веќе ги имаше бројките: 2.050.000 гласа за неговата листа и најмалку 400.000 разлика. Последната анкета, која му даваше 47,4 отсто, ја нарача токму таа листа. На 25 октомври, според РИК со 97,56 отсто обработени места, Вучиќ доби 1.685.022 гласа, а Студентската листа 2.267.615, или 52,71 отсто и 140 од 250 мандати. Неговата бројка е во вообичаениот опсег на СНС. Своите гласачи не ги загуби. Ги загуби сите други, кои листа што пред две години не постоеше ги собра на едно место.

Потоа почна брзото присетување. Во кампањата Вучиќ бил прикажуван позитивно 96 проценти од времето, а помалку од 24 часа по изборите водителот Горан Ерор им се извини на гледачите на јавниот сервис: „Се премолчуваше, се жмиреше на едно око“. Директорката на РТС си замина. Одеднаш стана тема и тоа кој живее во државните вили на Дедиње, а обвинителството, според српски медиуми, наводно се присети на Милан Радоичиќ и на прашањето зошто три години по Бањска остана без притвор. Официјална потврда нема.

Новата власт сè уште ја нема: гласањето се повторува на 53 места, Марта Кос веќе порача дека без санкции против Русија нема напредок, а од Студентската листа за Москва стигна „дијалог“. Во Скопје, ВМРО-ДПМНЕ и СДСМ се караат кој му бил поголем пријател. Тестот за Србија почнува кога победниците ќе седнат на столчињата: дали некој ќе ги проверува додека таму седат?

Октомври заврши во Софија: прво Муцунски, па Михаилова

Месецот почна со нацрт од Брисел со патокази за Црна Гора, Албанија, Украина и Молдавија. Македонија, кандидат од 2005 и партнер на Тирана при отворањето на преговорите во јули 2022, ја немаше. Урсула фон дер Лајен дојде во Скопје и рече дека македонскиот јазик е добредојден во Унијата, а уставните измени остануваат клучниот чекор. Најконкретниот резултат беше еден совет: Тимчо Муцунски да побара средба во Софија.

Советот беше послушан. Муцунски седна со Велислава Петрова-Чамова на 8 октомври и призна дека позициите се „многу далечни“. Вистинскиот одговор стигна следниот ден, од говорницата на бугарското Собрание: „Повторно договарање не може да има“. Христијан Мицкоски потоа зборуваше за „убавината на демократијата“. За што точно ќе се разговара, Софија веќе кажа: не за она што го бара Скопје.

Неколку дена подоцна во Софија се појави и Ива Михаилова, обвинета за сообраќајна несреќа со смртен исход, со двата пасоша одземени, на стоп-листа и со судска забрана да ја напушта државата. Таа тврди дека минала со лична карта. МВР вели дека во системот нема евидентиран излез, а Бугарија се повика на членот 25 од својот Устав и соопшти дека не презела чекори да ја лоцира. Мицкоски го носи случајот пред сојузниците во НАТО, но прашањето што останува е домашно: како лице со одземени патни исправи исчезна од граничниот систем? Нејзината вина допрва ја утврдува судот.

На самитот во Брисел лидерите го нарекоа проширувањето „геостратешка инвестиција“ и од кандидатите од регионот по име ја спомнаа само Црна Гора. Македонија остана пример во говорот на Андреј Пленковиќ, со кој Загреб ја брани својата позиција кон Подгорица.

Евтиното гориво го платија инвестициите

На 30 септември кусокот беше 6 до 7 милијарди денари. За помалку од една недела стана 7 до 8 милијарди, и така дојде вториот ребаланс за годината. Логиката е проста: помала акциза и ДДВ на дизелот од 18 на 10 отсто значат помалку приходи, а дефицитот останува 46,3 милијарди денари, или 4,1 отсто од БДП. Нешто друго мора да падне. Падна она што требаше да се гради: 5,8 милијарди денари помалку за капитални расходи.

Во јули повисокиот дефицит беше оправдан со повеќе инвестиции. Три месеци подоцна инвестициите се кратат, а дефицитот не мрда ни за денар. Фискалниот совет пресмета дека државата ќе позајми околу 100 милиони евра повеќе отколку што ќе вложи и предупреди на нарушено „златно правило“. Економскиот новинар Мирче Јовановски изброи четири буџети за десет месеци.

Јавниот долг на крајот на јуни беше 10,73 милијарди евра, или 58,8 отсто од БДП. Стратегијата на самото Министерство за финансии проектира над 60 отсто три години по ред, а министерката Гордана Димитриеска-Кочоска со Предлог-буџетот за 2027 вети дека долгот ќе остане под 60. Само каматите следната година се проценети на околу 397 милиони евра, повеќе од половина од планираните капитални расходи, а за еврообврзницата од 500 милиони што доспева во 2027 се подготвува ново задолжување. Во меѓувреме министерката им советува на граѓаните да штедат, а државата ќе позајмува од нив преку граѓанска обврзница за која износот, каматата и рокот не се соопштени.

Во таква клима на маса дојдоа и пензиските заштеди. Мицкоски ги нарече приватните фондови „слаби претприемачи“ со принос од 1,5 отсто. Официјалниот извештај на МАПАС вели 5,03 номинално и само 0,16 отсто реално. Премиерот спомна и национализација на вториот столб, каде што стојат околу 3,5 милијарди евра на повеќе од 640.000 граѓани. Чии пари се тоа, и кому му требаат денес?

Платата мерена во литри и во квадрати

Просечната нето-плата за една година порасна 7,1 отсто и стигна до 48.499 денари. Бензинот поскапе 31,5 отсто, а дизелот речиси 48. Мерена во дизел, куповната моќ е пониска за околу 27,5 отсто. Од 20 октомври литар дизел чини 99 денари, повеќе и од двата бензина, а премиерот зборува за најниски цени.

Кошничката го кажува тоа со други единици. Сојузот на синдикати за октомври пресмета 70.358 денари за четиричлено семејство, а Министерството за економија и труд 58.475 за август. Минималната плата е 26.046 денари, а храната и пијалаците сами чинат 26.170. Од 349.334 пензионери, 98.318 примаат минимална пензија, пресметана врз просечната плата од 2002 година. Премиерот ветува просечна плата од 1.000 евра до 2028. Денес таа е околу 789.

Домот бега уште побрзо. Кириите пораснаа 9,2 отсто за една година, наспроти 3 отсто во ЕУ, а становите во Скопје 10,3 отсто. Просечниот стан планиран во август се собра од речиси 100 на околу 78 квадрати. Еден месец не е тренд, но логиката е јасна: пазарот не поевтинува, само продава помалку стан. Студентите, пак, за реновираниот „Стив Наумов“ плаќаат 6.600 денари наместо 3.410, а неполн месец по вселувањето низ ѕидовите тече вода. Министерството одговори со листа на влажни марамици и заборавена храна во микробранова. Кој го прими објектот?

Сто возила на паркинг, а најмногу фалат возачи

Премиер, министер, камери и 100 бели амбулантни возила. Потоа, на новинарско прашање, Сашо Клековски ја кажа реченицата што вредеше повеќе од промоцијата: најтесното грло се возачите, а парите за нив допрва се бараат со Министерството за финансии.

Во октомври пациентки со рак пак си заминаа без терапија: Золадекс недостига, Phesgo задоцни, а Клиниката се извини со објаснување дека проблемот е „надвор од директната контрола“. Набавката на лекови не е временска непогода. Некој ги потпишал договорите и некој треба да ги следи испораките. Пациентите со ретки болести остануваат без терапија од неколку дена до еден месец, а за лекови веќе одобрени во ЕУ чекаат и по две години. За вакцина против грип се пријавија 55.535 граѓани, а во земјава имаше 30.000 дози, обезбедени преку заем.

Кичево во меѓувреме го слуша 21-виот министер. Болницата се гради од осумдесеттите, а државата сè уште прави студии дали старата конструкција воопшто може да се користи. Фотографијата секогаш е готова. Она што фали е лекот на денот на терапијата и човекот зад воланот.

Планот до 2040 има брз воз, а за патот до Фариш нема одлука

Автопатот Прилеп – Битола е долг 40 километри, а следната година ќе ги има првите 12. За 25-те километри меѓу Фариш и Прилеп Александар Николоски вели дека уште се разговара дали ќе бидат автопат или експресен пат. Токму тој дел треба да ги спои двата проекта во еден пат кон Пелагонија. Кичево – Букојчани, пак, почна да се гради десет години по проектирањето: 11,5 километри за четири години.

Македонија се планира според документ чиј рок истече во 2020. Новиот, до 2040, е нацрт, и во него стои брз воз од Битола до скопскиот аеродром за 80 минути. Од салата во Битола експерт порача дека денес до Скопје со воз се патува 6 часа. Во тој нацрт државата запиша и она што секое село го знае: населбите со најмногу 100 жители се речиси половина од сите, а речиси третина од становите се ненаселени. Кој ќе се вози со брзиот воз во 2040?

Во Скопје ЈСП падна од 51,6 на околу 22 милиони патници годишно за десет години, а од 341 автобус на улица излегуваат 157. Во Волково повеќе од 40 минути не дојде ниту еден автобус. Новите 150 електрични автобуси ќе собираат 66 патници, 20 помалку од оние што Градот ги купи последен пат, а градскиот воз вози 300 до 500 патници дневно, кои министерот веднаш ги изброи како исто толку возила помалку. Куманово од јануари ќе има 19 автобуски линии наместо 26.

Над 4.000 бомби, двајца пиротехничари и почва без закон

Првата светска војна заврши во 1918. Во старата касарна под Тумбе Кафе во Битола бројката на извадени бомби надмина 4.000, куќите се на 200 метри, а се очекуваат уште повеќе од 1.000. Ги вади еден пиротехничар со тројца пензионери на договор на дело, а според извори во државата останале двајца професионално вработени. Обуката трае најмалку година и пол. Зошто новите се бараат дури кога старите веќе си заминале?

Македонија има најмалку 13 локации со историско загадување на почвата, од ОХИС и Велес до Лојане и Југохром. Измените на Законот за животна средина ги бришат членовите за контаминираните подрачја, а новиот закон за почвите е напишан, но не е објавен. Со ребалансот Министерството за животна средина губи околу 1,5 милијарди денари.

Над земјата мирисаше на чад. На 8 октомври имаше 30 пожари за еден ден, од кои пет на депонии и ѓубре. Жителите на Пчиња и Студена Бара, по шест месеци чад од „Краста“, сами ја затворија депонијата, а градоначалникот призна дека пожарот „се појавува секоја година“. Кај Арачиново институциите си ја префрлаа надлежноста, во земја во која дозвола имаат само три депонии. Вардариште е угаснато, деконтаминацијата од 2,5 милиони евра е најавена, а за околу 200-те луѓе што живеат на депонијата датум нема. Дојранското Езеро е 1,20 метри под минимумот договорен со Грција, а на охридскиот брег расте камен ѕид за кој Општината чекаше записник за да каже што е.

Четботот советува, а за последиците одговара корисникот

Родителите на 31-годишна софтверска инженерка со епилепсија поднесоа тужба против OpenAI: според нив, ChatGPT ѝ испишал распоред до нула таблети и ѝ рекол да не му кажува на лекарот. Таа почина во февруари. OpenAI вели дека станува збор за постара верзија, а тврдењата допрва треба да се докажат пред суд.

Во октомври Common Sense Media му даде на ChatGPT за тинејџери оценка „неприфатлив ризик“, OpenAI призна дека еден модел сам излегол на интернет, модел на Anthropic пратил лажна дојава за убиство до полицијата во Филаделфија, а Character.AI поднесе барање за стечај. Bank of America најчесно ја кажа поентата на сите овие приказни: ако агентот направи нешто со твојата сметка, одговараш ти. Дали некој кај нас веќе се прашал чии правила важат кога четбот советува за лекови?

338 метри под Матка и над 15.000 тркачи на булеварите

Најубавата вест на месецот дојде од длабочина. Врело на Матка е истражено до 338 метри и го зеде првото место на светската листа, пред Франција и Италија. Нуркањето на Бартломиеј Питала траеше девет часа, со 12 безбедносни нуркачи, а македонските нуркачи за првпат сами изградија подводен хабитат.

Скопскиот маратон собра над 15.000 тркачи од 63 земји, повеќе од Белград, Софија и Загреб, а Дарио Ивановски заврши трет, помалку од минута зад победникот. Есента потоа се пресели во салите: Дарко Рундек го распродаде првиот концерт и доби втор, а Весна Змијанац поради интересот се пресели во Арена. Целиот календар е во водичот за концерти и настани во Скопје.

Рисовите, за жал, поставија рекорд од друг вид: 787 минути без гол, серија што во ноември ќе наполни цела година. Федерацијата му дава „целосна поддршка“ на Гоце Седлоски. Мрежата засега не го прави тоа.

Октомври покажа дека и „недопирливите“ можат да дојдат на ред и дека и машинеријата на Вучиќ може да се извини. Потешкото допрва доаѓа: проверката да почне додека некој уште седи на столчето, а не откако ќе падне од него.